Mùa Thu Toronto

Mùa Thu là mùa gặt hái, thu hoạch nông phẩm, sửa soạn nhà cửa đón những lễ hội cuối năm như Lễ Tạ Ơn, Giáng Sinh và Năm Mới đồng thời cũng chuẩn bị đón một mùa Ðông băng giá sắp kéo về. Ở Bắc bán cầu mùa Thu trở về vào Tháng Chín, ngày ngắn dần, thời tiết mát dịu và chuyển sang lạnh, những cây rụng lá về mùa Ðông bắt đầu vàng úa và đỏ rực tạo nên một phong cảnh rừng Thu rất đẹp nhất là ở vùng New England (Ðông Bắc Hoa Kỳ) chạy lên tới Canada như các tỉnh Québec và Ontario. Mùa Thu năm nay xin mời các bạn cùng chúng tôi viếng thăm thành phố Toronto thuộc tỉnh Ontario, Canada để ngắm sắc đỏ của rừng phong, nghe tiếng xào xạc lá vàng rơi:

Em không nghe rừng thu

Lá thu kêu xào xạc

Con nai vàng ngơ ngác

Ðạp lên lá vàng khô?

(Tiếng Thu - Lưu Trọng Lư)

Du khách thường viếng Toronto vào mùa Thu vì thời tiết mát dịu, Tháng Chín Toronto có nhiệt độ trung bình là 60 độ F, Tháng Mười giảm xuống 50 và Tháng Mười Một là 40 độ. Rừng phong lá bắt đầu chuyển màu vàng tươi, rồi đỏ thắm và cuối cùng là nâu sẫm trước khi rơi rụng để mùa Ðông về tuyết trắng phủ đầy trên rừng phong thân trắng không còn lá. Bắt đầu mùa Thu, trên truyền thanh, truyền hình người ta loan báo những vùng nào lá bắt đầu đổi màu, thời tiết có mưa hay không để cập nhật những tin tức cho du khách đang đến ngắm lá vàng mùa Thu ở thành phố Toronto thanh lịch và êm đềm.

Chiếc phản lực Boeing 737 của hãng United Airlines đã đưa tôi đến thành phố Toronto của Canada, sau tổng cộng hơn 5 giờ bay từ phi trường Ontario của miền Nam California cộng thêm một giờ đổi máy bay ở Chicago. Từ trên cao lúc máy bay sắp hạ cánh, vùng ngoại ô Toronto với những ngôi nhà mới mái ngói màu rượu chát nổi bật trên nền cây cỏ xanh tươi như đang độ vào Xuân mặc dù bây giờ trời đã sang Thu khác hẳn với những bãi cỏ vàng vì thiếu nước, những cây cối xanh đen vì bị ô nhiễm bởi khói xe và kỹ nghệ của miền Nam Cali mà tôi đang sống. Máy bay nghiêng và hạ thấp cao độ, khu trung tâm Toronto với những nhà cao tầng nằm kế cận bờ hồ Ontario đã hiện ra rõ nét. Ngọn tháp CN Tower vừa tượng trưng cho thành phố Toronto vừa biểu hiệu luôn cho cả nước Canada nằm soi bóng bên bờ hồ mà nhìn từ trên cao mặt hồ phản chiếu ánh nắng mặt trời lấp lánh như nạm bạc.

Phi cơ hạ cánh xuống phi trường quốc tế Pearson nằm về phía Tây Bắc và cách trung tâm Toronto 17 miles (27 km). Phi trường lấy tên thủ tướng thứ 14 của Canada là Lester B. Pearson, ông này cũng từng được giải Nobel Hòa Bình. Quan thuế Canada cũng rất dễ dàng, nếu không có gì cần khai báo thì đi qua ngã “No Claim”. Người quốc tịch Mỹ vào Canada ở dưới 3 tháng không cần phải xin Visa và để chứng minh có quốc tịch Mỹ phải mang theo Pass Port. Ngày nay nhân viên di trú Canada ở phi trường hỏi rất kỹ như lý do vào Canada và ở lại bao lâu (nếu ở trên 3 tháng phải có Visa và Visa có thể xin ngay tại phi trường). Nhưng đến lượt về, trở lại Mỹ thì nhân viên Sở Di Trú Mỹ ngồi tại phi trường Pearson (còn trên đất Canada) đòi coi Pass Port và cập nhật vào mạng vi tính. Những năm trước du khách quốc tịch Mỹ khi trở lại Mỹ từ Canada hay Mexico chỉ cần trình bằng quốc tịch hay khai sinh nếu sinh đẻ tại Mỹ nhưng từ năm 2009 luật bắt buộc phải mang theo Pass Port để đề phòng khủng bố xâm nhập. Lượt về cũng không nên mang trái cây, hoa kiểng vào Mỹ. Khu Chợ Tàu Toronto trái cây nhiệt đới như vải, nhãn, măng cụt, sầu riêng rất nhiều, còn tươi không đông lạnh, giá lại rẻ hơn bên Mỹ. Dân ta hay mang các thứ này về nên quan thuế ở đây hay hỏi trước khi cho vào phòng đợi máy bay. Nếu có những món này phải... trở ra ăn hết hay quăng vào thùng rác!

Ra đón chúng tôi là vợ chồng em trai tôi cư ngụ tại Toronto và hai đứa cháu gọi tôi bằng cậu từ New Haven tiểu bang Connecticut qua chơi Toronto. Hai cháu trai này trên 40 tuổi con của chị tôi (còn ở Việt Nam), ngày xưa cùng vượt biên với chúng tôi. Sau một tuần ở Toronto hai cháu sẽ lái xe đưa chúng tôi về New Haven, thăm lại nơi xưa chốn cũ, những tháng đầu tiên chúng tôi định cư trên đất Mỹ. Vợ chồng em trai tôi vượt biên trước, hiện có tiệm bán hoa ở Mississauga kế cận phía Tây của Toronto. Trên xa lộ từ phi trường về nhà, nhìn địa thế xung quanh thì Toronto là một vùng đất bằng phẳng, không thấy một ngọn núi nào dù ở phía chân trời xa. Toronto cũng không bị động đất như California nhưng trái lại bị tuyết phủ vào mùa Ðông. Bầu trời trong xanh với mây trắng từng cụm, nhiệt độ khoảng 60 độ F, gió nhẹ se se lạnh. Vì gần Bắc Cực nên ở đây tuy mới mùa Thu, nhưng ánh nắng mặt trời tắt rất sớm, 5 giờ chiều trời đã hoàng hôn. Trái lại ngày Hè cũng thật dài, 9 giờ tối trẻ con vẫn còn chơi đùa trong công viên, các cụ già còn ngồi đọc báo vì nắng vẫn còn. Mưa và ẩm ướt vào mùa Hè và bắt đầu gia tăng mưa nhiều vào mùa Thu, mùa Ðông lạnh có tuyết rơi vài lần. Bên đường trời đã sang Thu lá cây bắt đầu vàng rực nhiều cây đỏ thắm in trên nền trời xanh biếc trông rất đẹp. Dọc theo xa lộ thích nhất là những con suối quanh co uốn lượn với hai bên bờ là những hàng cây um tùm như những khu rừng nhỏ. Cỏ ở đây lúc nào cũng xanh mượt mà người ta cũng không cần gắn hệ thống tưới tự động.

Hệ thống xa lộ Canada hiện giờ thì không bằng California, lề xa lộ dành cho xe đậu khi gặp trường hợp bất trắc (emergency) hãy còn trải đá sạn chứ chưa được tráng nhựa. Những bảng chỉ dẫn trên xa lộ cũng khác hơn ở Mỹ và dùng cả hai thứ tiếng Anh và tiếng Pháp. Ðơn vị đo lường của Canada dùng cả hai hệ thống đo lường vừa Mỹ Anh (standard) vừa thập phân (metric) như chiều dài trên đường thì dùng cây số (kilometer) nhưng đo nhà đất thì lại dùng feet. Ðơn vị đo dung tích như xăng thì bán theo lít, với trọng lượng như cân trái cây hay thịt cá thì lại dùng pound. Ðó là sự phối hơp hai hệ thống cân đo của Anh và Pháp là hai sắc dân khám phá ra vùng đất Canada từ thế kỷ 15. Ngôn ngữ cũng vậy, Canada dùng cả hai thứ tiếng: miền Toronto và thủ đô Ottawa, hai thành phố đều nằm trong tỉnh Ontario thì nói tiếng Anh nhưng thành phố Québec thuộc tỉnh Québec thì lại nói tiếng Pháp. Về tiền tệ Canada xài đồng đô la Canada (viết tắt là CAD), tiền giấy Canada có mệnh giá 5, 10, 20, 50 và 100 CAD, tiền cắc (coin) có 2 CAD, 1 CAD, 25, 10, 5 và 1 xu (100 xu = 1 CAD). Hiện nay (Tháng Mười 2009) hối suất 1 USD = 1.08 CAD tức tiền Canada và tiền Mỹ cùng gần bằng giá như nhau. Mua sắm nhiều nơi ở Toronto nhận cả hai thứ tiền.

Hai mươi phút sau trung tâm thương mại Toronto với những tòa nhà cao tầng ngạo nghễ và ngọn tháp CN Tower cao vút hiện ra phía trước nổi bật trên nền trời xanh. Toronto là một thành phố to lớn và đẹp đẽ, là trung tâm thương mại, kinh tế, tài chánh chẳng những của Canada mà cả toàn vùng Bắc Mỹ, Thị Trường Chứng Khoán Toronto được xếp vào hạng 7 trên thế giới. Toronto dẫn đầu nền kinh tế Canada với các dịch vụ thương mại, tài chánh, truyền thông, kỹ nghệ không gian, giao thông chuyển vận, phim ảnh, truyền hình, xuất bản, nghệ thuật, phần mềm vi tính, nghiên cứu y khoa, giáo dục, du lịch và thể thao là những ngành nghề chính của thành phố. Toronto nằm soi bóng bên bờ Bắc của hồ Ontario, là một trong Ngũ Ðại Hồ trên lục địa Bắc Mỹ gồm các hồ có tên tạo thành chữ HOMES (Huron, Ontario, Michigan, Erie và Superior). Những hồ này to lớn như biển cả, đứng bên bờ này không thấy bờ bên kia, nhưng là biển nước ngọt do tuyết tan từ vùng núi Bắc Canada và chảy ra biển Ðại Tây Dương bằng sông St. Lawrence gần biên giới giữa Canada và Hoa Kỳ. Toronto còn là thành phố đa chủng với nhiều sắc dân khác nhau, số người sinh từ nước khác chiếm đến 49% trong dân số Toronto và Phụ Cận là 5 triệu 556 ngàn người (thống kê 2006 Census).

Toronto ngày xưa

Ngược dòng lịch sử khi người Âu Châu đầu tiên đến vùng Toronto thì vùng này đã có người da đỏ Huron sinh sống thay thế những bộ lạc Iroquois đã ở đây hàng nhiều thế kỷ trước. Tên Toronto có lẽ từ chữ “tkaronto” của người Iroquois có nghĩa là “vùng đất nơi có những cây mọc dưới nước” vì phía Bắc của Toronto bây giờ là hồ Simcoe người Huron thời ấy đã trồng cây dưới nước để quy tụ cá về ở (người Việt gọi là “đặt chà”). Những năm 1750 những tay buôn người Pháp lập nên thành lũy Fort Rouillé (nay là khu đất Exhibition) nhưng cũng bỏ hoang phế vào năm 1759. Trong chiến tranh 13 tiểu bang đầu tiên của Hoa Kỳ giành độc lập từ vương quốc Anh (1775-1783), nhiều người Anh đã đến định cư bên bờ Bắc của hồ Ontario và năm 1787 họ đã mua lại từ người Pháp một vùng đất rộng lớn đến 1,000 km vuông bao gồm vùng Toronto ngày nay.

Năm 1793 thống đốc người Anh tên John Graves Simcoe thành lập khu phố Town of York và chọn nơi này là thủ phủ của vùng Upper Canada thay thế thành phố Newark vì ông cho rằng nơi đây dễ phòng thủ hơn trước các cuộc tấn công của người Mỹ và đồn lũy Fort York được xây dựng ngay bến tàu từ hồ Ontario đi vào thành phố. Phố xá đầu tiên được xây cất ở vùng đất cuối phía Ðông thương cảng phía sau dãy đất bán đảo nơi hiện nay là ngã tư Parliament St. và Front St.

Năm 1813 trong cuộc chiến một lần nữa giữa Hoa Kỳ và Anh Quốc với trận đánh Battle of York (27 Tháng Tư, 1813) quân Mỹ đổ bộ lên bắt 300 quân Anh làm tù binh sau khi giết 62 lính Anh và làm bị thương 94 người, phía Mỹ thiệt hại 70 người và 220 bị thương. Quân Mỹ tàn phá hầu hết thành lũy York và châm lửa đốt tòa nhà lập hiến trong 5 ngày chiếm đóng. Năm sau vào ngày 24 Tháng Tám, 1814 quân Anh chiếm đóng thủ đô Washington D.C. và trả thù bằng cách đốt phá các tòa nhà ở thủ đô Hoa Kỳ!

Thành phố York được thành lập và lấy tên cũ là City of Toronto vào ngày 6 Tháng Ba, 1834 với dân số chỉ có 9,000 người kể cả một số nô lệ người Mỹ gốc Phi Châu trốn khỏi từ Hoa Kỳ. Cũng trong năm này chế độ nô lệ bị bãi bỏ trên đất Upper Canada. Năm 1837 chính trị gia cấp tiến William Lyon Mackenzie trở thành thị trưởng đầu tiên của Toronto, ông ta cầm đầu cuộc cách mạng chống lại nhà cầm quyền Anh đang cai trị thuộc địa Upper Canada nhưng thất bại. Thành phố phát triển trong những năm còn lại của thế kỷ 19 với nhiều đợt di dân đến Canada. Ðợt lớn nhất là di dân Công Giáo đến từ đảo Ireland trong nạn đói vào năm 1845 đến 1852 đã làm thiệt mạng hơn một triệu người vì mùa khoai tây hư hại. Sau đó cũng từ đảo Ireland, giáo dân Protestant cũng theo chân người Công Giáo tiếp tục vượt biển đến Canada và được người Anh và Scottland định cư từ trước tiếp đón. Trong thế kỷ 19, thành phố xây dựng hệ thống cống rãnh, đường phố được thắp sáng bằng đèn hơi ga, đường sắt được xây dựng vào năm 1854 nối Toronto với các thành phố phía Bắc Canada. Xe được ngựa kéo trên đường sắt được thay thế bằng xe điện vào năm 1891 bởi công ty Toronto Railway Company.

Năm 1904 trận hỏa hoạn lớn xảy ra ngay tại trung tâm kỹ nghệ thành phố thiêu rụi 104 tòa nhà, hãng xưởng thiệt hại hơn 10 triệu đồng thời đó làm 5 ngàn người thất nghiệp trong tổng số cư dân 200 ngàn lúc đó. Nửa thế kỷ sau vào năm 1954 trận bão Hurricane Hazel từ biển Caribbean thổi lên gây hư hại nhà cửa và lụt lội khiến 81 người chết, 1,900 gia đình mất nhà và thiệt hại hơn 25 triệu đồng USD. Ðầu thế kỷ 20 di dân từ các nước Ðức, Pháp, Ý, Do Thái cũng như một số nước Ðông Âu, theo sau là người Trung Hoa, Nga, Ba Lan ồ ạt đến Toronto chen chúc nhau ở khu “the Ward” đường Bay Street, ngày nay là trung tâm tài chánh lớn nhất nước. Sau Thế Chiến Thứ Hai, nạn nhân chiến tranh cũng như người Trung Hoa tìm việc làm, đến Toronto gia nhập vào lực lượng lao động trong ngành xây cất và gần đây nhất di dân từ Hong Kong trước khi nhượng địa này trả về Trung Quốc năm 1997 khiến khu thương mại China Town ở Toronto trở thành China Town lớn nhất Bắc Mỹ.
Mississauga ngoại ô Toronto

Canada là một trong những quốc gia có chính sách di dân rất rộng mở. Trong những thập niên 1980 Toronto đã đón nhận người Việt Nam, Hồng Kông, Ấn Ðộ. Thập niên 1990 số người Hồng Kông ào ạt tới Toronto trước khi Hồng Kông được Anh Quốc trao trả cho Trung Quốc vào năm 1997. Toronto đã không còn đất trống để xây nhà mới nên các công ty khai thác địa ốc đã tiến về phía Tây trên đường đi thác Niagara nơi vùng đất thưa dân có tên là Mississauga. Ngày nay Mississauga đã trở nên một thành phố lớn với dân số hơn 800 ngàn người gồm đủ mọi sắc tộc (thống kê chính thức 2006 là 668,549 người). Cũng như ở Orange County khi mới định cư dân Việt ta chọn Santa Ana, Garden Grove nhưng sau đó nhiều người dọn ra xa hơn như Irvine, Laguna Hills để có nhà mới và rộng hơn. Ở Toronto dân Việt ta cũng như các sắc dân mới đến khác lần lượt cũng di chuyển ra vùng ngoại ô và Mississauga là nơi được ưa thích vì cũng có khu thương mại Á Châu lại cách trung tâm Toronto không xa chỉ khoảng 10 miles.

Nhà của em trai tôi cũng ở Mississauga và vợ chồng chú vốn mê hoa nên có một tiệm bán hoa cũng ở thành phố này. Từ phi trường Pearson chúng tôi được đưa về tiệm hoa của chú cho biết. Tiệm có tên là Select Flower trong khu thương xá Park Royal Shopping Centre số 2425 Truscott Dr. cách Tòa Thị Chính Mississauga khoảng 3 miles về hướng Nam. Khu thương xá xây một tầng với vật liệu chắc chắn hơn California vì phải chịu sức nặng của tuyết mùa Ðông, còn ở Cali vật liệu xây cất nhẹ hơn vì sợ động đất sụp đổ làm chết người. Chúng tôi theo vợ chồng chú vào chợ mua thực phẩm để làm bữa cơm chiều, sau đó về nhà ở về phía Tây của thành phố trong một vùng mới xây cất vắng vẻ nhiều cây cối.

Nhà cửa ở đây tường được xây bằng gạch thay vì gỗ và trét một lớp stucco sần sùi bên ngoài theo kiểu Mễ Tây Cơ như ở Cali. Mái nhà lợp ngói với độ dốc thẳng đứng để cho tuyết khó bám. Cũng như miền Ðông Bắc Hoa Kỳ nhà nào cũng có tầng hầm (basement) xây bằng xi măng cốt sắt chắc chắn dùng làm nền móng chịu đựng cho cả ngôi nhà và là chỗ đặt máy sưởi, bình nước nóng. Tầng hầm thường là nơi để chứa đồ, nhưng người Việt chúng ta thường sửa sang lại thành một đơn vị gia cư có đầy đủ bếp núc và nhà tắm. Nhiều người trang trí tầng hầm thành một nơi vui chơi giải trí cho gia đình tùy theo sở thích của họ như phòng xem TV, nghe nhạc, khiêu vũ, thư viện, bi da, bóng bàn. Riêng em tôi vì cả hai vợ chồng đều thích hoa nên chú ta biến tầng hầm thành nursery trồng phong lan. Hầu như quanh năm đều có hoa nở ngay cả mùa Ðông bên ngoài tuyết phủ trắng xóa.

Trong cơn sốt giá nhà cửa ở Orange County vào những năm 2004 đến 2007 như Tháng Sáu, 2007 giá nhà trung bình lên tới $734,000 thì ở Toronto là $380,000 và hiện nay (thống kê Tháng Bảy, 2009) là $395,000 trong khi trước đó 3 năm là $340,000. Cho thấy thị trường nhà cửa vùng Toronto, Mississauga không tăng đột biến mà tăng đều mỗi năm chứng tỏ nhu cầu nhà ở càng ngày càng gia tăng vì dân số ngày càng đông. Khác với Cali, nhà mới bán ra ở Toronto thường chỉ có hệ thống sưởi chứ không có hệ thống lạnh (có lẽ vì thời tiết ít khi nóng nên luật lệ không bắt buộc) và không có tráng xi măng lối vào nhà xe (driveway). Người mua nhà phải thuê thợ tới làm, do đó đọc các báo Việt ngữ tại Toronto nơi mục sửa chữa nhà cửa người ta thường thấy quảng cáo hai dịch vụ này. Nhưng lối vào nhà xe ở Canada thường trải nhựa (asphalt) chứ không tráng xi măng có lẽ vì sợ tuyết đóng gây trơn trợt dễ té ngã.

Chợ Tàu Mississauga

Sáng ngày hôm sau chúng tôi ra khu trung tâm Mississauga đến khu chợ Tàu để ăn sáng và thăm dân cho biết sự tình. Ở thành phố Mississauga dân Việt gốc Hoa và người Hồng Kông cũng đã lập nên một China Town trên con đường huyết mạch Dundas (con đường này dẫn vào thành phố Toronto và cũng đi xuyên qua khu Chợ Tàu Toronto). Gần ngã tư Dundas và Cawthra về hướng Ðông là khu thương xá lớn có cổng tam quan màu đỏ theo kiến trúc Tàu, bên trong là bãi đậu xe với vườn cảnh, ao cá, nhà thủy tạ đó là Mississauga Chinese Centre được xây vào năm 1989. Ðịa chỉ khu phố Tàu là 888 East Dundas là một con số rất tốt vì phát âm nghe giống như “phát, phát, phát” có nghĩa là phát tài, phát lộc, phát triển v.v... Trong khu phố Tàu này có hơn phân nửa cửa tiệm kẻ mua người bán nói bằng tiếng Việt. Ngoài chợ thực phẩm bán thức ăn Việt, khu này còn có tiệm phở nấu theo hương vị Chợ Lớn không có gia vị hồi, tiệm BBQ, cơm tấm, fast food và các tiệm tóc, trang điểm, dĩa DVD, du lịch, luật sư, châm cứu, dược thảo v.v... Chúng tôi vào một nhà hàng Tàu lớn để ăn sáng món “Tỉm Sắm” (tiếng Quảng có nghĩa là “điểm tâm”). Có ăn “Tỉm Sắm” ở đây mới thấycó rất nhiều món lạ và ngon hơn các nơi khác kể cả Hồng Kông là “thiên đường” của “Tỉm Sắm”! Mỗi sáng cuối tuần thực khách phải sắp hàng dài ra phía ngoài. Nhà hàng sạch sẽ, trang trí theo lối Trung Hoa cổ, các cô tiếp viên mặc xường xám lụa Tô Châu trang trọng, lịch sự lại trang bị máy “Bluetooth” để nói chuyện với nhau mà không kêu réo om sòm như ở Hồng Kông. Hiện nay theo em tôi cho biết một chợ thực phẩm Á Châu mới khai trương có tên là T & T Supermarket nằm gần ngã tư Central Parkway và Mavis được dân Việt ưa chuộng vì thực phẩm tươi ngon, sản phẩm đa dạng và bày trí sạch sẽ đẹp mắt, ngoài ra có thực phẩm của các nước Á Châu khác như Nhật Bản, Ðại Hàn, Phi Luật Tân, Ấn Ðộ, Trung Ðông v.v...

Mississauga đa văn hóa

Mississauga là thành phố phát triển nhanh nhất ở Canada và cũng là nơi hội tụ nhiều sắc dân với nhiều nền văn hóa khác nhau. Dân số theo ước tính hiện nay (2009) khoảng 800,000 người gia tăng hơn 250,000 kể từ thập niên trước và gấp đôi so với 20 năm trước. Tính cách đa văn hóa, đa sắc tộc thể hiện với 45% dân chúng ở đây nói ngôn ngữ khác hơn là tiếng Anh, ngôn ngữ thiểu số đông nhất là tiếng Trung Hoa, kế đến là tiếng Urdu của người Ấn Ðộ và Pakistan, sau đó là các ngôn ngữ như Ba Lan, Bồ Ðào Nha, Á Rập, Ý, Tây Ban Nha v.v... Về lịch sử của Mississauga khi người Âu đến đây vào những năm 1600 đã có hai sắc dân Iroquoian và Algonquian sinh sống trong vùng thung lũng sông Credit và người ta gọi họ là người Mississaugas, chữ Mississauga có nghĩa là “cửa sông đẹp” (Great River-mouth). Khi Toronto được thành lập năm 1805 chính quyền Toronto đã mua 84,000 mẫu (340 km2) đất từ Mississauga với giá 1,000 pounds (đồng bảng Anh) và năm sau bắt đầu cho dân chúng định cư.

Khi cuộc chiến tranh Cách Mạng Hoa Kỳ (1775-1783) giành độc lập cho 13 tiểu bang tiên khởi thoát khỏi sự cai trị của vương quốc Anh thì vùng đất Canada trong đó có Mississauga vẫn trung thành với Anh Quốc và nhiều người Anh di cư từ Mỹ sang định cư trong vùng. Nhóm dân Anh này quần tụ thành hàng chục cộng đồng phần nhiều họ sống gần các nguồn lợi thiên nhiên như đất bằng để trồng trọt, gần các con sông để đánh cá và gần những con lộ để đi đến thành phố York (tên cũ của Toronto). Thời cuối thế kỷ 19 dân chúng từ York hay xuống Mississauga để mua rau cải và trái cây và nhiều nhà giàu đã xây nhà nghỉ mát cuối tuần quanh bờ hồ Ontario phía Nam Mississauga.

Phi trường Malton được xây dựng năm 1937 và ngày nay trở thành phi trường quốc tế Toronto Pearson bận rộn nhất Canada. Về giao thông đường bộ Mississauga nằm trên trục lộ nối các thành phố lớn Canada với Hoa Kỳ, thành phố lại có 5 xa lộ chạy ngang qua trong đó có tuyến đường đi đến thắng cảnh thác Niagara cạnh biên giới Hoa Kỳ. Mississauga thành lập thị trấn (town) vào năm 1968 và trở thành thành phố (city) năm 1974. Toronto đất hẹp dân đông nên nhiều công ty ngoại quốc chọn Mississauga để đặt tổng hành dinh của mình trên đất Canada trong đó có các công ty Hewlett-Packard, Microsoft, Pepsico, General Electric, Heidelberger Druckmaschinen, Fujitsu và Wal-Mart Canada.

Cao ốc Marilyn Monroe

Dân số tăng nhanh nhất là di dân nước ngoài nên trong những năm vừa qua nhất là thời gian trước khủng hoảng kinh tế từ 2004 đến 2008 Mississauga bùng phát phong trào xây cao ốc chung cư khiến vùng trung tâm thành phố mọc lên tua tủa những tòa nhà chọc trời. Thành phố muốn chơi trội với tham vọng tạo cho mình một kiến trúc riêng biệt độc đáo mà các thành phố khác không có nên trong năm 2006 tổ chức một cuộc thi vẽ kiểu, thiết kế một tòa cao ốc chung cư 50 tầng sẽ trở thành biểu trưng cho thành phố. Kiểu kiến trúc thắng giải có tên là Absolute World (Thế Giới Ðộc Ðáo) của kiến trúc sư người Trung Hoa làm trong tổ hợp MAD, ông này tốt nghiệp từ trường Yale University tên Yansong Ma.

Tòa nhà chọc trời này có hình thức khác thường là xoắn ốc 360 độ, từ xa nhìn với những đường cong như thân hình phụ nữ sexy gợi cảm nên người dân Mississauga gọi là “buyn đinh Marilyn Monroe” hiện đang xây cất và dự trù khánh thành vào năm 2010. Cao ốc Marilyn Monroe có tên là Absolute World South Tower là một trong quần thể tổng cộng 5 cao ốc được xây, buyn đinh phía Bắc cũng sẽ được thiết kế với kiểu cách độc đáo mà ý tưởng là “thân hình của một người đàn ông lực lưỡng” để tạo thành 5 buyn đinh theo thuyết ngũ hành, âm dương hòa hợp. Mississauga là thành phố trên xứ Canada nhưng có nhiều di dân người Trung Hoa nên cũng ảnh hưởng văn hóa phương Ðông. Hiện khu chung cư đang quảng cáo rao bán những appartment trang bị bên trong rất tân kỳ hiện đại. Khu chung cư này nằm gần thương xá lớn nhất Canada có tên là Square One Shopping Centre được mở cửa từ năm 1973 rộng 150,000 m2 (1 triệu 6 sq. ft.) có 2 tầng lầu gồm 360 cửa tiệm với bãi đậu xe có 8,450 chỗ đậu. Truyền thống của Mississauga với nghề nông trồng rau cải, trái cây nên trong khu thương xá lớn này hàng tuần giành một ngày trong bãi đậu xe dùng làm chợ trời nông phẩm Farm Market bán trái cây, rau đậu, bông hoa, hải sản tươi thu hoạch từ trong vùng, rất thu hút khách hàng mãi tận Toronto đến mua.

Khu trung tâm Downtown của Mississauga đất trống hãy còn nhiều nhưng người ta vẫn thích xây cất những buyn đinh cao tầng ngoài City Hall, thư viện còn hàng chục cao ốc văn phòng, ngân hàng và chung cư appartments làm nhà ở. Tất cả cao ốc kiểu cách tân thời, đường sá bên dưới rộng rãi với nhiều khu công viên xanh mát tạo cho Mississauga vừa có bộ mặt nông thôn vừa là một thành phố thương mại và tài chánh áp dụng các kỹ thuật xây dựng hiện đại.
Phố Tàu, phố Việt ở Toronto

Giữa hai cuộc thế chiến, Toronto là một thành phố buồn, chẳng có gì để hấp dẫn du khách! Ngay thời thập niên 1950, người dân Toronto mỗi khi muốn du hí còn phải lái xe qua Detroit cách Toronto 4 giờ lái xe ở về hướng Tây Nam hay Buffalo, 90 phút xe chạy về hướng Nam qua thác Niagara. Ngày nay tình thế đã đổi chiều, Toronto là địa điểm du lịch hấp dẫn trên thế giới vì tính cách đa sắc tộc, tập trung nhiều nền văn hóa màu sắc khác nhau. Toronto không phải là thủ đô của Canada nhưng là vùng đô thị quy tụ đến 5 triệu rưỡi dân mà hai phần ba là dân từ các nơi khác đổ về. Ngoài dân da trắng nói tiếng Anh, các cộng đồng thiểu số gồm có dân da đen và người Á Châu. Nhóm da đen ở đây nguồn gốc của họ không phải từ Phi Châu như ở Hoa Kỳ mà lại đến từ đảo Jamaica hiền hòa (cựu Ngoại Trưởng Mỹ Colin Powell cũng là người Jamaica). Cộng đồng lớn thứ ba người ta nhìn thấy là cộng đồng người Hoa đến từ Hồng Kông. Làn sóng di dân này đã một thời dâng cao trước khi Hồng Kông giao trả về Trung Hoa lục địa năm 1997. Nhóm thiểu số kế đến là người Ấn Ðộ, họ có bằng cấp nhưng không có việc làm ở xứ họ nên tìm cách di dân qua Canada.

Nét đa văn hóa ở đây thấy rõ hơn hết khi một buổi sáng tôi ra China Town Mississauga thì thấy nhiều gia đình người Ấn Ðộ đi mua thức ăn ở chợ Tàu! Ðàn bà vận quốc phục bằng tơ lụa nhiều màu sắc và đội khăn mỏng như ở miền Nam Cali ta thấy họ đi mua sắm ở Little India đường Pioneer thành phố Norwalk. Ðàn ông người Ấn ở đây ngoài hai nghề kỹ sư và bác sĩ như ở Cali, họ còn đi làm những nghề khác như lái taxi hay bán xăng.

Vật giá nói chung ở Toronto đắt đỏ hơn Cali như giá xăng cũng cao hơn và được tính bằng lít chứ không là gallon. Chợ thực phẩm Canada thì giống như chợ Mỹ nhưng mọi thứ đều đắt hơn. Sữa tươi thì không có thùng một gallon mà phải mua từng hộp nhỏ bằng giấy hay bịch nylon. Khi lấy xe đẩy trong chợ thì phải bỏ đồng 25 xu vào ổ khóa thì mới lấy xe ra được và khi trả xe thì lấy 25 xu trở lại. Mục đích là tránh người đi chợ bỏ xe bừa bãi, tiết kiệm tiền mướn người đi thu nhặt. Ðồng kim loại 25 xu Mỹ cũng xài được ở Canada. Tiền 1 đồng, 2 đồng Canada được đúc bằng kim loại, chỉ 5 đồng trở lên mới được in bằng tiền giấy và tất cả tiền đều có in hình nữ hoàng Anh vì Canada nằm trong Liên Hiệp Anh.

Chợ Tàu Toronto trở thành phố Việt

Ðến ngã tư Queen và Spadina Ave. du khách bỗng giật mình tưởng đã lạc qua Hồng Kông hay Chợ Lớn vì con đường Spadina từ Queen ở hướng Nam lên đến College St. ở hướng Bắc là trung tâm của khu phố Tàu. China Town Toronto là khu phố Tàu lớn nhất ở Bắc Mỹ vì có hơn 150 ngàn người Hoa sinh sống tại Toronto. Trên đường Spadina này có những siêu thị Tàu 4, 5 tầng lầu, những thương xá đồ sộ hơn cả Phước Lộc Thọ của Little Saigon ở California, lớn nhất là 2 thương xá Dragon City và Chinatown Centre với các cửa hàng của người Hoa, Việt Nam và Thái Lan. Trái cây vùng nhiệt đới như vải, nhãn, măng cục, sầu riêng, mãng cầu, chôm chôm được bày bán khắp hè phố. Những món trang trí, đồ kỷ niệm Ðông phương, chén bát, đồ cổ, tượng thờ tràn ngập trong các cửa hàng. Giống như China Town Los Angeles, người Việt cũng xâm nhập được vào China Town Toronto, có khoảng phân nửa cửa hiệu ở đây do người Việt hay người Việt gốc Hoa làm chủ. Họ làm đủ mọi ngành nghề như nhà hàng ăn uống, video, dĩa nhạc, sách báo, cà phê, kim hoàn, thẩm mỹ, du lịch, luật sư, bác sĩ... Vùng phía Bắc Toronto như các thành phố Weston, North York là khu kỹ nghệ, người Việt Nam còn làm nghề sơn sửa xe hơi với máy móc tối tân hiện đại được các hãng bảo hiểm, các dealer xe mới công nhận và ký hợp đồng sửa chữa cho xe khách hàng của họ. Theo ước lượng Toronto và vùng phụ cận có khoảng 50,000 người Việt sinh sống, họ là những người vượt biên bằng thuyền trong khoảng năm 1978 đến 1985 phần nhiều là người Việt gốc Hoa đến từ các trại tỵ nạn Hồng Kông.

Về lịch sử khu Phố Tàu Toronto, người ta công nhận ông Sam Ching chủ nhân của tiệm giặt ủi trên đường Adelaide là thương gia đầu tiên có tên trong sổ niên giám thương mại vào năm 1878. Người Trung Hoa sau đó bị đạo luật di trú năm 1885 cấm việc di dân vào Canada vì bên miền Tây Canada có nhiều cuộc biểu tình chống người Hoa. Tuy nhiên hai thập niên sau đó dọc theo đường Bay và Elizabeth Street là khu phố với hàng trăm người Hoa sinh sống, họ đến từ vùng Vancouver ở phía Tây Canada sau khi hoàn thành việc xây dựng đường xe lửa cho hãng Canadian Pacific Railway họ bị chống đối kỳ thị nên di chuyển qua miền Ðông. Năm 1910 khi cuộc cách mạng Tân Hợi ở Trung Hoa lật đổ nhà Mãn Thanh, dân số người Hoa lên hơn 1,000 người, hàng trăm người mở cơ sở thương mại phần đông là nhà hàng ăn, tạp hóa và tiệm giặt. Ðến thập niên 1930 khu China Town đã thành hình dọc trên con đường Bay Street khoảng giữa Dundas và Queen Street. Trong thời kỳ kinh tế khủng hoảng Great Depression cũng như trên toàn quốc, khu China Town cũng bị ảnh hưởng với hơn 116 tiệm giặt và hàng trăm cửa hàng khác phải đóng cửa. Khu Phố Tàu phục hồi nhịp sống sau Thế Chiến Thứ Hai cùng lúc với nền kinh tế Canada vững mạnh trở lại và dân số người Hoa tăng cao trong khoảng 1947 đến 1960 với các sinh viên và thợ chuyên môn đến từ Hồng Kông, Quảng Ðông và các nước Ðông Nam Á.

Ðến thập niên 1990 khu China Town lâm vào tình trạng đi xuống, thuế đóng cho thành phố giảm sút vì khó phát triển với phố xá cổ xưa chật hẹp và nhất là thiếu chỗ đậu xe. Du khách vắng đi và cư dân người Hoa còn lại ở đây là người già cả, lớp trẻ thế hệ sau đã dọn ra ngoại ô sinh sống. Trong lúc các chợ thực phẩm và các nhà hàng nhỏ vẫn hoạt động bình thường, nhiều cửa tiệm lớn về điện tử, thương xá thời trang, mỹ phẩm phải đóng cửa nhất là các hiệu vịt heo quay, BBQ ở dưới tầng hầm đóng cửa từ năm 2000. Ðó là cơ hội cho người Việt xâm nhập, chiếm lĩnh thị trường với những tiệm ăn, cửa hàng nhỏ sinh hoạt với tính cách gia đình biến nơi đây thành Little Saigon. Ngày nay đến đây không thiếu một món ăn thuần túy nào của người Việt Nam, từ bò bảy món đến phở, bánh cuốn, chả cá, bún thang ngay cả bún ốc là món đặc biệt rất nổi tiếng ở đây do một bà chính gốc Hà Nội 54 từ Sài Gòn đứng nấu. Tiệm sách báo có tiệm sách “Việt Nam” tập trung rất nhiều sách tiếng Việt xuất bản ở hải ngoại, vào tiệm điều khiến tôi lấy làm ngạc nhiên thích thú là có bày bán những sách du lịch của tôi nữa!

Ngày nay khu Phố Tàu, chợ Việt Toronto vẫn là một địa điểm du lịch hấp dẫn du khách phương xa mỗi khi viếng Toronto. Với những hàng phố cũ tường gạch đỏ, bảng hiệu màu sắc tươi vui ngôn ngữ Anh, Hoa, Việt và rau trái bày biện trên vỉa hè là hình ảnh thân quen với người Việt ly hương nhưng sắc thái lạ với người bản xứ. Dân Việt ta từ Mỹ sang chơi hãy cẩn thận với những bảng hiệu lưu thông và coi chừng cảnh sát hay mai phục ở đây. Không được quẹo trái ở ngã tư Dundas và Spadina và luật Canada không cho quẹo phải khi đèn đỏ!

Chợ trời Kensington

Ngay cạnh Phố Tàu nơi góc Tây Bắc đường Spadina và Dundas có khu chợ trời họp ngoài đường có tên là Kensington Market mà dân ta quen gọi là Chợ Do Thái giống như khu Chợ Cũ Hàm Nghi Sài Gòn nghĩa là bán thực phẩm tươi sống như rau cải, cá tôm, sò ốc, gà vịt, phó mát, gia vị của đủ mọi nước trên thế giới và những tiệm bán quần áo cũ của những hiệu danh tiếng. Khu này đông vui rất hấp dẫn du khách ngoại quốc muốn tìm cảnh lạ vì nó có đủ màu sắc, âm thanh, chủng tộc, mùi vị hỗn hợp khó tìm thấy ở những nơi khác. Du khách ba lô cũng tìm đến đây mua những quần áo “Hippy” bụi đời, vật dụng hiếm quý và món ăn, gia vị của xứ họ. Con đường Kensington không cho xe cộ lưu thông để họp chợ trời còn hai dãy nhà hai bên là khu phố cổ màu sắc “Hippy” bán quần áo bụi đời cho dân chơi tứ xứ. Trong khu này ngạc nhiên hơn hết là có một tấm phông lớn vẽ cảnh Chợ Bến Thành Sài Gòn, có lẽ chính quyền Toronto muốn nhắc khéo du khách đến đây phải cẩn thận coi chừng bị... móc túi, giật bóp như ở khu quanh Chợ Bến Thành vì nơi này tập trung nhiều thành phần phức tạp. Tuy nhiên nói chung ở Canada, an ninh tốt hơn ở Mỹ và Âu Châu vì tội ác rất thấp và ít thấy bóng dáng của cảnh sát.

East China Town

Vì khu Chợ Tàu cũ ở downtown Toronto quá chật hẹp khó đậu xe, nhà cửa cũ kỹ gần cả trăm năm, khó phát triển theo đà gia tăng dân số người gốc Hồng Kông, Trung Hoa. Thêm vào đó những người Á Châu trẻ, học thức họ thường chuộng những thành phố mới ở ngoại ô như Mississauga ở phía Tây và Markham ở hướng Ðông với những khu nhà mới rộng rãi, trường học, công viên, hạ tầng kiến trúc hiện đại nên vào năm 1997 người ta khai trương khu thương xá Á Châu mới có tên là Pacific Mall được gọi nôm na là East China Town vì ở ngoại ô phía Ðông của Toronto. Pacific Mall ở thành phố Markham cũng thuộc tỉnh bang Ontario, tọa lạc trong khu Ðông Bắc góc đường Steeles Avenue và Kennedy Road bên kia đường là biên giới thành phố Toronto cách trung tâm Toronto khoảng 10 miles. Trong khu đất rất rộng lớn ngày trước là những vựa chứa nông sản Cullen Country Barns và xung quanh có sẵn những thương xá cũ kể cả khu thương mại Market Village nên Pacific Mall hiện nay có tới 500 cửa hàng bán lẻ và bãi đậu xe vừa dưới hầm vừa lộ thiên rộng đến 1,500 chỗ đậu nhưng những ngày cuối tuần nhiều lúc còn thiếu nơi đậu. Thương xá Pacific Mall có hai tầng lầu và tầng hầm làm nơi đậu xe và chủ nhân là công ty Pacific Place ở Hồng Kông có nhiều cơ sở ở miền Tây Bắc Hoa Kỳ, thương xá Pacific Mall Toronto được xây dựng bởi 2 công ty Canada là Sam Cohen và Eli Swirsky.

Pacific Mall là thương xá Á Châu rộng lớn nhất trên lục địa Bắc Mỹ cũng là địa điểm du lịch được Sở Du Lịch Canada quảng cáo, hiện có 450 cửa hàng nhỏ bán đủ thứ mặt hàng như quần áo thời trang, đồ da, mỹ phẩm, trang sức vàng bạc, đồ điện tử, CD, DVD, điện thoại di động, kính mát, đồ chơi, bàn ghế vật dung trang bị trong nhà, bông hoa, vườn cảnh, đồ chơi và cả nhân sâm, dược thảo v.v... Ở tầng hai có bệnh xá (medical clinic), phòng nha khoa, khu ẩm thực (Food Court) với nhiều nhà hàng, quán giải khát của nhiều nước Á Châu với các món ăn Tàu, Nhật, Ðại Hàn, Ấn Ðộ, Thái Lan, Việt Nam v.v... Những lối đi trong thương xá đều lấy tên những con đường ở Hồng Kông. Tầng dưới hầm cũng có các cửa hàng, khu đậu xe và nhà vệ sinh. Thương xá mở cửa suốt năm và đông vui nhộn nhịp nhất là mùa lễ cuối năm như Giáng Sinh, Tết Dương Lịch và Tết Nguyên Ðán. Thương xá cũng thường làm nơi tổ chức những lễ hội của người địa phương như Trung Thu, Haloween, lễ của người da đỏ v.v...
Dạo phố Toronto

Toronto là thành phố tài chính, kinh tế lớn nhất Canada, một quốc gia có chính sách rộng mở đối với người di dân nên ngày nay cứ một trong hai người dân Toronto là có một người sinh trưởng ở nước khác. Nét đa chủng tộc tạo cho Toronto có bộ mặt màu sắc nhiều nền văn hóa khác nhau: nào là khu chợ Tàu, chợ Do Thái, phố Ấn Ðộ. Riêng khu trung tâm thành phố gần công trường Yonge và Dundas là khu mua sắm, giải trí nơi đây quy tụ rất nhiều nhà hàng của nhiều nước trên thế giới.

Ðậu xe ở chợ Tàu Cũ gần ngã tư đường Spadina và Dundas, chúng tôi đi bộ về hướng Ðông trên đường Dundas West. Sáng nay chúng tôi định viếng khu thương xá và Tòa Thị Chính ở trung tâm thành phố, sau đó xuống hướng Nam để sang chơi đảo trên hồ Ontario. Trở về chúng tôi sẽ lên tháp CN Tower từng có thời là ngọn tháp cao nhất thế giới. Sau đó về lại Phố Tàu để lấy xe về nhà em trai tôi ở Mississauga. Em tôi nói rằng mình có thể đi bộ, lang thang ngắm cảnh, chụp hình, đói thì ăn, khát thì uống vì quán xá ở khắp nơi. Thế là anh em, cậu cháu, bầu đoàn thê tử chúng tôi cứ vậy “Ðường mây rộng thênh thang cử bộ” mà hướng về trung tâm thành phố.

Toronto không đông đảo, hối hả như New York hay Tokyo mà có vẻ thanh lịch, êm đềm như San Francisco. Nó cũng có xe điện (street car) chạy giữa đường và hệ thống xe điện ngầm tân tiến, sạch sẽ, không thấy các chữ ngoằn ngoèo vẽ bậy (graffiti) trên các toa xe. Trên đường Dundas chúng tôi đi ngang qua Phòng Trưng Bày Nghệ Thuật (Art Gallery) của tỉnh bang Ontario nằm trong công viên có trường Ðại Học Mỹ Thuật Ontario. Từ đây trở đi cho tới đường University có nhiều công thự to lớn là những viện nghiên cứu như Royal Canadian Military Institute, các bịnh viện của trường Y Khoa (Toronto Rehabilitation Hospital - University Centre, bịnh viện Nhi Ðồng).

Tòa thị chính mới và cũ

Ðến đường Bay St. rẽ mặt về hướng Nam là gặp Tòa Thị Chính (City Hall) của Toronto với hai buyn đinh cao ngất mấy chục tầng hình bán nguyệt đối mặt nhau được khánh thành năm 1965 do Kiến Trúc Sư Viljo Revell thiết kế. Thật ra phía dưới là một tòa nhà lớn dùng làm nền móng cho cả kiến trúc có hình chữ nhật. Hai buyn đinh bên trên là hai ngọn tháp hình cung có chiều cao không đều nhau: tháp phía Ðông 27 tầng cao 99.5 mét, tháp phía Tây thấp hơn có 20 tầng cao 79.4 mét. Hai tháp như hai bàn tay chụm vào nhau, nâng tòa nhà Hội Ðồng Thành Phố hình dĩa bay ở giữa. Tòa Thị Chính Toronto được xem là có kiểu cách tân thời, đến nay gần nửa thế kỷ vẫn còn hợp nhãn quan thẩm mỹ. Phía trước nơi hướng Nam là một quảng trường rộng lớn có tên là Nathan Phillips với những bồn hoa và phông tên nước. Tại công trường trước Tòa Thị Chính này các hội đoàn người Việt thường làm lễ thượng cờ hàng năm và tổ chức biểu tình hay các sinh hoạt đấu tranh chính trị v.v... Ðối diện với công trường ở hướng Tây bên kia đường Bay St. là một tòa nhà cổ xưa màu đỏ sậm giống như một ngôi thánh đường nhưng thật ra đó là Tòa Thị Chính cũ do ông E.J. Lennox thiết kế và hoàn tất xây cất vào năm 1899. Tòa nhà Thị Chính cũ những năm đầu thế kỷ 20 là kiến trúc to lớn nhất thành phố, có ngọn tháp đồng hồ ở giữa với kiểu giống như tháp đồng hồ Big Ben ở Luân Ðôn. Tòa Thị Chính cũ dùng làm nơi làm việc, hội họp của Hội Ðồng Thành Phố từ năm 1899 đến 1965 mới dời sang tòa nhà mới. Thời kỳ đó bắt đầu xây thương xá Eaton Centre to lớn bên cạnh nên người ta có kế hoạch phá bỏ Tòa Thị Chính cũ để xây các cao ốc chọc trời. Tòa nhà cũ chỉ chừa lại phần mặt tiền và ngọn tháp đồng hồ để kỷ niệm dấu tích nhưng dư luận quần chúng phản đối không muốn phá bỏ một kiến trúc cổ xưa đẹp đẽ. Hiện nay Tòa Thị Chính cũ cho chính quyền tỉnh Ontario thuê làm Tòa Án Ontario Court of Justice và được bảo tồn như một di tích cổ của Canada.

Thương xá Eaton Centre

Phía Ðông của Tòa Thị Chính cũ dọc theo con đường thương mại nhộn nhịp Yonge St. là thương xá to lớn Eaton Centre với 5 tầng lầu là nơi quy tụ những hiệu buôn sang trọng đắt tiền. Thương xá Eaton là địa điểm du lịch hấp dẫn nhất của Toronto, hàng tuần có tới một triệu khách hàng đến viếng thăm mua sắm. Thương xá Eaton ở địa chỉ 220 Yonge St. Toronto chủ nhân là công ty Cadillac Fairview rộng tất cả 160,000 m2 (1,722,000 sq.ft.) mở cửa vào năm 1977 là thương xá lớn nhất ở miền Ðông Canada và lớn thứ ba toàn quốc. Thương xá được nối liền với khách sạn sang trọng Marriott Hotel cao 17 tầng và cửa hàng mua sắm cũng hạng sang The Bay là hệ thống Department Store lớn có nhiều chi nhánh ở Canada. Tên Ebay mạng mua sắm, đấu giá cũng lấy từ chữ The Bay này mà ra và cựu Tổng Giám Ðốc của mạng đấu giá này là một phụ nữ thành công cư ngụ ở Orange County, California, hiện bà đang tranh cử chức Thống Ðốc California.

Về nguồn gốc thương xá Eaton Centre lấy tên từ ông Timothy Eaton (1834-1907) gốc người Ireland, xưa kia ông này có một cửa tiệm buôn bán đồ khô trên đường Yonge St. vào những năm 1800. Nhờ làm ăn cần cù, tiệm ông phát triển thành hệ thống nhiều cửa hàng ở Canada, vào đầu 1900 công ty ông là chủ đất ở khu trung tâm giới hạn bởi các con đường Yonge, Queen, Bay và Dundas nhưng không là chủ của Tòa Thị Chính cũ cũng như nhà thờ Holy Trinity (Thánh Ba Ngôi). Ðể phát triển thương mại, kinh tế cho thành phố vào giữa thập niên 1960 công ty Eaton tuyên bố kế hoạch xây thương xá lớn bao gồm cả Tòa Thị Chính cũ và nhà thờ Thánh Ba Ngôi nên hai kiến trúc này phải bán cho công ty Eaton và sẽ bị san bằng để lấy đất xây thương xá. Dư luận phản đối nên dự án của Eaton phải sửa đổi và thu hẹp lại, chừa nguyên Tòa Thị Chính cũ và ngôi nhà thờ cũng như không được xây thương xá cao che mất ánh mặt trời rọi vào nhà thờ bên cạnh. Khi xây dựng khu thương xá, công ty Eaton kết hợp với công ty xây cất Cadillac Fairview và ngân hàng Toronto-Dominion Bank để tài trợ thêm vốn. Vào thời trước đó các khu thương mại ngay trung tâm thành phố đều vắng khách vì không có chỗ đậu xe, các thương xá đều di chuyển ra ngoại ô để có bãi đậu xe rộng rãi. Eaton tiền phong trong lãnh vực xây thương xá mua sắm ngay giữa trung tâm thành phố vốn chật hẹp mà vẫn thành công thu hút rất nhiều khách hàng mua sắm. Việc xây dựng chia làm nhiều đợt, đợt đầu thương xá với cửa hàng Eaton 9 tầng lầu rộng 1 triệu feet vuông (100,000 m2) khai trương năm 1977. Tiệm cũ của ông Eaton ở góc đường Yonge và Queen phá bỏ để xây thêm đợt thứ hai của thương xá vào năm 1979. Cũng trong năm này ở phía cực Bắc của thương xá cũng hoàn thành rạp hát Cineplex là rạp chiếu phim lớn nhất thế giới thời đó với 18 màn ảnh bên trong. Thương xá Eaton hiện nay có 230 cửa tiệm và nhà hàng ăn uống với hai khu ẩm thực và nhà đậu xe. Về giao thông công cộng có hai nhà ga xe điện ngầm Queen và Dundas ở phía Nam và Bắc của thương xá. Ông Timothy Eaton mất vào ngày 31 Tháng Giêng, 1907 là một doanh gia thành công nhất ở Canada và con trai ông nối nghiệp. Tượng của ông khổ như người thật ngồi trên ghế trước được dựng ở cổng vào thương xá Eaton đường Dundas, bị người ta ra vào sờ lấy hên làm mòn đôi giày nên nay được dời vào nhà bảo tàng Royal Ontario Museum.

Yonge Street

Con đường phía trước thương xá Eaton có tên là Yonge St. (đọc như Young) tuy không là một đại lộ rộng lớn nhưng là con đường huyết mạch của Toronto. Nó có tên là Ðường Số 1 (Route 1) của Canada và từng được Guinness Book of Records xếp hạng là con đường dài nhất thế giới với chiều dài 1,896 km. Bắt đầu từ hồ Ontario trong thành phố Toronto chạy lên hướng Bắc nhập vào quốc lộ 11 chuyển sang hướng Ðông chạy qua khắp vùng Trung và Bắc của tỉnh Ontario tới tận biên giới tiểu bang Minnesota của nước Mỹ. Trong lịch sử Canada đây là con đường chiến lược nối Toronto với những thành phố nằm gần 3 biển hồ miền Bắc còn lại trong trường hợp Toronto bị tấn công từ phía hồ Ontario. Nguyên do là vào năm 1793 xảy ra chiến tranh giữa Anh và Pháp, Phó Thủ Hiến của Upper Canada (lúc đó là thuộc địa của Anh quốc) là John Graves Simcoe lo lắng Hoa Kỳ sẽ tấn công Canada để hỗ trợ cho đồng minh Pháp chống lại quân Anh đóng ở Canada nên ông cho dời thủ đô từ Newark (bây giờ là thành phố Niagara-on-the-Lake) gần biên giới Mỹ vào sâu trong nội địa là Toronto để dễ phòng thủ và nơi đây có bến tàu nối với Montréal, Quebec và Anh quốc. Ông còn ra lịnh phải xây dựng cho nhanh con đường từ Toronto lên hướng Bắc để tiếp tế cho nhanh trong trường hợp Toronto bị quân Mỹ tấn công. Thế là con đường chiến lược khởi công năm 1795 lấy tên Sir George Yonge, bộ trưởng Chiến Tranh của Anh, công việc mở đường kéo dài làm nhiều đợt suốt hơn 200 năm để trở thành con đường thiên lý dài nhất thế giới như ngày nay.

Khi chúng tôi đến đây, đông vui, tưng bừng, nhộn nhịp nhất là nơi ngã tư Yonge và Dundas phía trước thương xá Eaton Centre: nghệ sĩ đường phố như họa sĩ, ảo thuật, ca nhạc thi nhau trổ tài, trước mua vui cho du khách, sau kiếm chút... cháo sống qua ngày. Inh ỏi, réo rắt nhất là ban trống đồng (metal drums) của người Puerto Rico thuộc vùng Caribbean, âm thanh vui tươi, tưng bừng sống động thu hút đám đông đứng xem. Xiệc và ảo thuật gồm có đi xe đạp một bánh, thọc dao vào sâu trong cổ họng, nuốt dao bào cạo râu và nhiều trò khác vừa vui vừa rợn người! Con đường Yonge này cung ứng cho du khách mua sắm, giải trí, ăn uống, dịch vụ và thể hiện tính chất quốc tế, đa sắc tộc, không kỳ thị màu da. Mua sắm từ tiệm “Dollar” hay “99 Cents” cho tới Eaton sang trọng, ăn uống từ Sushi Nhật, Pad Thái cho tới New York Steak and Main Lobster. Giải trí có rạp chiếu phim và nhà hát Canon Theater thường trình diễm những vở kịch Opera nổi tiếng của Broadway New York như “Phantom of the Opera”, “Miss Saigon” v.v... Công trường Yonge-Dundas Square tưng bừng các cửa tiệm, nhộn nhịp với du khách có thể so sánh không thua gì Times Square của New York, Shibuya của Tokyo và Piccadilly Circus của London nhất là về đêm. Những người ham thú đọc sách hoặc nghiên cứu muốn xa lánh cảnh ồn ào “Ta dại ta tìm nơi vắng vẻ, người khôn người đến chốn lao xao” (Nguyễn Khuyến) có thể vào thư viện Toronto Reference Library ở góc đường Yonge và Bloor với sách của hàng chục ngôn ngữ khác nhau kể cả tiếng Việt.

Tới góc đường Yonge và Queen thì đây là khu Toronto về đêm, nhất là trên con đường Queen về hướng Tây. Hai bên đường là dãy phố lầu với những nhà hàng, hộp đêm, quán rượu và những cửa hàng thời trang, giày bóp, dĩa nhạc, điện tử, cửa tiệm không lớn nhưng bày trí lịch sự, bắt mắt có dáng vẻ Âu Châu nhiều hơn. Giữa đường Queen có xe điện Tram màu đỏ với hai toa tàu chạy bằng cách móc dây điện lên đường dây trên cao. Thỉnh thoảng lại gặp những chiếc xe kéo hai bánh sơn xanh hoặc đỏ mà phu xe là những anh chàng trai trẻ người Canadian. Những con hẻm dọc theo đường Queen đoạn từ Spadina cho đến Portland St. có những quán ăn, tiệm buôn mà trên tường rất nhiều hình vẽ Graffiti. Chính quyền Toronto cho vẽ tự do trên tường trong khu phố này, các tay vẽ xem đây là bộ môn nghệ thuật nên nắn nót vẽ những dòng chữ màu sắc rực rỡ và người ta gọi nơi này là “Phố Graffiti”.

Khi nắng vàng đã tắt, hoàng hôn vừa buông xuống, đậu dọc hai bên đường toàn là xe đắt tiền, nước sơn bóng loáng, thoang thoảng xa đưa mùi nước hoa sang trọng của những “trà hoa nữ” hay những mệnh phụ cô đơn. Trên đường Queen gần Spadina rất nhiều quán rượu, hộp đêm mở cửa đến 3 giờ sáng. Ánh đèn mờ ảo, tiếng nhạc bập bùng, càng về khuya khu phố càng trở nên lung linh huyền ảo, vài cô gái thẩn thơ trên hè phố vắng không biết:

“Ðêm nay ai đưa em về

Ðường khuya sao trời lấp lánh

Ðêm nay ai đưa em về

Mắt em sao chiếu long lanh.”

(Ai Ðưa Em Về - Nguyễn Ánh 9)

Thăm đảo Toronto và tháp CN

Nằm bên bờ Bắc của hồ Ontario là một trong 5 hồ lớn của Ngũ Ðại Hồ, Toronto là thành phố lớn nhất của Canada cũng là nơi hàng năm thu hút khách du lịch rất đông. Sau khi dạo phố mua sắm trong những thương xá, viếng các viện bảo tàng, du khách thường ra bờ hồ lên các du thuyền ra khơi để ngắm cảnh các cao ốc thành phố soi mình trên mặt hồ bao la nhưng phẳng lặng. Nhiều du khách lên phà đi sang đảo Toronto chỉ cách bờ khoảng 2 km, nơi đây có công viên, vườn hoa, những quán ăn thanh lịch và đặc biệt hơn hết là không có xe cộ lưu thông, không tiếng động cơ ồn ào và khói xe ô nhiễm, người ta chỉ đi bộ, xe đạp hay chèo thuyền trên những con kinh nước xanh với những đàn vịt thảnh thơi bơi lội.

Ði hết con đường Yonge đông vui náo nhiệt về hướng Nam là chúng ta đụng tới bờ hồ hay là hải cảng Toronto với nhiều cầu tàu là bến đậu của những tàu hàng, tàu đò, du thuyền dạo chơi trong vịnh và những chiếc phà đưa khách sang chơi đảo Toronto. Thương cảng với những tàu hàng tập trung ở phía Ðông hải cảng trong khi phía Tây người ta thường gọi là Harbourfront (Mặt Tiền Cảng) hay dịch nôm na là “Bến Tàu” là khu vui chơi, giải trí và sinh hoạt văn hóa với nhiều công viên, khách sạn, nhà hàng, rạp hát, hội trường, cầu trường, tháp CN ngắm cảnh và nhiều cơ sở giải trí khác. Ở khu bến tàu cuối đường Yonge có những chiếc phà đưa du khách sang đảo Toronto Islands. Vì bên đảo cấm xe cộ lưu thông nên những chiếc phà ở đây thường ngày chỉ chở hành khách nên phà không lớn lắm, có 2 tầng chở được lối 400 người. Tuy nhiên phà cũng chuyên chở xe cứu thương hay xe sửa chữa các công trình công cộng. Có 3 tuyến phà sẽ cập bến bên đảo ở 3 cầu tàu khác nhau: tuyến đi Ward's Island, tuyến Centre Island và tuyến Hanlan's Point. Ward Island nằm về hướng Ðông của đảo Toronto, nơi đây có một xóm nhà với 262 nóc gia, họ định cư tại đây đã từ lâu nên chính quyền không dời họ đi được. Cộng đồng này có 2 trường học và một nhà thờ. Centre Island là tuyến phà đông du khách nhất vì cầu tàu nằm ngay một công viên giải trí với nhiều trò chơi. Tuyến phà đi Hanlan's Point lấy tên gia đình Hanlan là những người định cư tại đảo từ năm 1862. Hanlan's Point ở về hướng Tây đảo nơi đây có phi trường nhỏ hoạt động từ 1939 và hiện nay vẫn cho máy bay tư nhân lên xuống.

Toronto Islands

Toronto Islands là một quần đảo hình chữ V dài khoảng 6 km với nhiều đảo nhỏ và bãi tắm ở hướng Nam, nơi đây có con đường đi bộ hoặc xe đạp có thể đi suốt chiều dài quần đảo. Nguyên thủy ngày xưa đảo là một dãy cát dài khoảng 9 km nằm ngay cửa sông Don River tạo bởi phù sa sông Don chảy ra. Trước đây đảo là bán đảo dính với đất liền ở phía Ðông nhưng do trận bão lụt 1858 nước sông Don chảy xiết cửa sông phía Tây thoát nước không kịp nên sức nước tràn ngược về hướng Ðông tạo thành cửa sông thứ hai và từ đó bán đảo biệt lập với đất liền trở thành đảo Toronto như ngày nay. Sau này người ta vét cửa sông lấy đất đấp thành phi trường cũng như đấp đất lấn biển hồ làm gia tăng diện tích đảo khiến ngày nay đảo có diện tích khoảng 230 héc ta (570 acres). Ngày trước có nhiều cư dân sống trên đảo như gia đình Hanlan xây khách sạn Hanlan Hotel rất đồ sộ có kiến trúc kiểu Victorian vào năm 1878 tại mũi Gibraltar nay đã bị phá bỏ. Ðến năm 1894 một dự án lớn nhằm lấp đất xây công viên giải trí của hãng phà Toronto Ferry Company ở mũi Hanlan's Point và một cầu trường cũng được xây tại đây. Thập niên 1950 đảo Toronto có dân cư rất đông với hơn 630 ngôi nhà và nhiều tiệm buôn, nhà hàng, khách sạn, rạp hát, vũ trường v.v... Năm 1953 khi xây hệ thống xa lộ Gardiner Expressway chạy ngang bến tàu Toronto nhiều công viên, cầu trường thể thao, giải trí phải dời đi hay phá hủy nên chính quyền có ý định dùng đất trên đảo để xây lại những công trình công cộng này. Thế là một trận chiến giữa cư dân đảo và chính quyền xảy ra khi cơ quan Metro Parks Department muốn dời tất cả nhà dân chúng vào đất liền để trên đảo chỉ toàn là công viên vui chơi giải trí. Sau nhiều năm tranh chấp kiện tụng năm 1993 hai bên đi đến thỏa thuận tạm là duy trì 262 ngôi nhà, họ có thể gia hạn hợp đồng thuê đất thêm 99 năm nữa nhưng mua bán với nhau rất khó khăn.

Chúng tôi mua vé phà sang Centre Island với giá là 6 đồng Canada một chuyến. Ðược biết mùa Hè cứ nửa giờ là có một chuyến nhưng mùa Ðông thì ít chuyến hơn. Từ bờ sang đến Centre Island phà chạy mất 15 phút. Ðứng trên phà gió thổi phần phật, cảm thấy sảng khoái yêu đời khi hít thở làn gió trong lành của biển hồ, dịu dàng không mùi biển mặn của muối và có cảm giác như trên phà sang sông Hậu Giang ở Cần Thơ hay bắc Mỹ Thuận ngày trước vì thoang thoảng mùi dầu Diesel chạy động cơ của phà. Nước hồ là nước ngọt nhưng vẫn có màu xanh ngọc thạch, phía đuôi phà nước bị chân vịt quay, cuồn cuộn nổi sóng tung lên những bọt trắng xóa. Từ phà giữa hồ nhìn vào thành phố Toronto với những cao ốc tua tủa vươn lên và ngọn tháp CN cao vút trên bầu trời xanh là một bức tranh rất đẹp làm đề tài cho du khách bấm máy chụp hình hay thu những phút phim ngoạn mục.

Ở Centre Island là khu vui chơi giải trí không có nhà cửa dân cư mà toàn là công viên trồng hoa sắc màu tươi thắm với những cây cầu gỗ bắc ngang kinh rạch êm đềm. Trên kinh nước người ta nhởn nhơ chèo thuyền bên cạnh những đàn vịt tung tăng bơi lội. Phía Nam là bãi tắm cũng nước xanh, cát trắng nhưng vì là hồ nên sóng chỉ gợn nhẹ lăn tăn chứ không ồ ạt sóng xô từng đợt vào bờ như ở biển. Giữa Centre Island có khu vui chơi cho trẻ con tên Centreville Amusement Park được xây dựng vào năm 1967 có xe lửa cỡ nhỏ chạy quanh đảo và trại chăn nuôi Far Enough Farm với những thú vật nhà như heo, gà, bò, ngựa, dê, thỏ v.v... cho trẻ con vuốt ve sờ mó và mua ngũ cốc cho chúng ăn. Ngoài ra còn có trò chơi lái xe hơi xưa, ngồi thuyền thiên nga, đu bay trên không với những giàn Sky Ride hồi hộp. Trong công viên có những quán ăn, cách trang trí như thời xa xưa ở vào thế kỷ trước nhưng bán thức ăn ngày nay như pizza, hamburger, hot dog v.v...

Từ Centre Island chúng tôi dạo chơi sang những đảo lân cận bằng con đường dọc theo bờ hồ ở phía Nam. Trên con đường này người ta trồng hoa trong những bồn bông rất đẹp cùng với những cây thông, tùng bách, liễu rũ được cắt tỉa nghệ thuật. Du khách mướn xe đạp có thể chở được nguyên cả gia đình hay chèo thuyền dọc theo bờ đảo. Có rất nhiều hội du thuyền Yacht Club đặt trụ sở và bến đậu tại đây cũng như khán đài để hàng năm tổ chức cuộc đua thuyền rồng Dragon Boat Race Festival. Khắp trên đảo có nhiều bãi tắm để người ta phơi nắng hoặc bơi lội mặc dù nước hồ quanh năm rất lạnh như các bãi Centre Island Beach, Gibraltar Point Beach, Hanlan's Point Beach và Ward's Island Beach. Ở Hanlan's Point Beach có một khu bãi tắm nắng người ta có thể trở về thời hoang sơ, không cần quần áo được chính quyền công nhận với tên gọi một cách văn vẻ là “clothing optional section” (khu y phục tùy tiện). Nhiều người ở xa tới viếng Toronto thường trêu cợt cho rằng Toronto có 3 cái Top như con đường Yonge dài nhất thế giới là “Top Street”, ngọn tháp CN một thời cao nhất thế giới là “Top Tower” và cái Top thứ ba là... “Topless”!

Tháp CN Tower

Chúng tôi trở lại bến phà để về lại Toronto và dùng con đường dọc theo bờ hồ Queens Quay đi về hướng Tây để đến tháp CN Tower cách bến phà hơn 1 km. Trong khu trung tâm Toronto đi đâu nếu đừng che khuất bởi những buyn đinh đều thấy tháp CN cao sừng sững giữa trời nên không sợ lạc mất phương hướng. Tháp CN như một cây kim nhọn nằm trong một khu công viên cạnh cầu trường Rogers Centre to lớn hình vỏ sò màu trắng toát. Tháp cao 553.33 mét (1,815.4 ft.) xây mất 3 năm và khánh thành năm 1976 do hãng kiến trúc John Andrews Architects và WZMH thiết kế và xây dựng. Tháp từng chiếm kỷ lục cao nhất thế giới suốt 31 năm cho đến ngày 12 Tháng Chín, 2007, bị ngôi nhà chọc trời Burj Dubai ở xứ United Arab Emirates cao 818 mét (2,684 ft.) qua mặt. Nhà chọc trời này còn đang xây dựng và dự trù cuối năm 2009 mới hoàn tất ở xứ Á Rập nhiều dầu hỏa lắm tiền nhưng khô cằn đá sỏi, không có gì chơi! Tin mới nhất cho hay tòa cao ốc xứ Á Rập sẽ khánh thành vào ngày 4 Tháng Giêng, 2010, sắp tới đây. Chủ nhân của ngọn tháp CN là hãng xe điện Canadian National Railway có ý định xây tháp cao từ năm 1968 để dùng làm nơi phát sóng cho các đài TV và radio đồng thời cũng biểu dương sức mạnh kinh tế và kỹ nghệ của Canada vì vào thời kỳ đó Toronto đang phát triển vượt bực với hàng chục cao ốc chọc trời đang xây ở khu trung tâm thành phố. Muốn phát sóng hữu hiệu cần phải xây ngọn tháp cao hơn những buyn đinh kia, thành thử ngọn tháp rất cao ở xa như bờ phía Nam hồ Ontario trong tiểu bang New York cách 30 miles còn nhìn thấy. Với chiều cao như vậy mà vào ngày 26 Tháng Sáu, 1986, nhân kỷ niệm 10 năm xây tháp, anh chàng nhân viên cứu hỏa tên Dan Goodwin dùng tay và chân trần, không dây cáp leo lên bên ngoài ngọn tháp lên tới đỉnh. Anh chàng biểu diễn trước công chúng và truyền hình hai lần như vậy trong cùng một ngày nhưng khi leo xuống cả hai lần phải dùng dây để xuống đất.

Tháp quá cao nên cũng gây ra những điều nguy hiểm cho dân chúng phía dưới, trong trận bão tuyết vào ngày 2 Tháng Ba, 2007, một lớp băng đá dầy vài centimeters đóng bên ngoài ngọn tháp. Chính quyền thành phố sợ những tảng băng sẽ trốc ra rơi xuống vì gió ở hồ Ontario thổi mạnh đến 90 km/giờ nên buổi sáng ngày 5 Tháng Ba, phải đóng nhiều con đường phía dưới, cô lập dân chúng không cho xe cộ lưu thông kể cả xa lộ Gardiner Expressway cách ngọn tháp 310 mét. Hôm sau gió giảm cường độ lưu thông mới tái lập bình thường.

Trên tháp có 2 khu vực để du khách lên ngắm cảnh: tầng chính nằm trên cao độ 346 mét (1,135 ft) cách mặt đất, tòa ngoạn cảnh này có hình ống chỉ gồm có 7 tầng lầu bên trong. Tầng ngắm cảnh thứ hai trên cao cách mặt đất 446.5 mét (1,465 ft) ngay phía dưới trụ của cây ăng ten bằng kim loại. Tầng chót vót này gọi là “SkyPod” chỉ có một tầng hình dáng như chiếc bánh Donut, diện tích rất nhỏ nhìn kỹ mới thấy nó ở trên cao. Muốn lên cả hai tầng dùng thang máy và có cả thang bộ xoắn ốc lên hai nơi nhưng thang bộ chỉ dùng để bảo trì mà thôi. Trên tầng ngắm cảnh chính tuy có 7 tầng lầu bên trong nhưng chỉ một vài tầng mở cửa cho du khách thăm viếng là tầng ngoạn cảnh có sàn nhà bằng kính trong suốt để nhìn xuống phía dưới cũng như khu ngoài trời ở cao độ 342 mét (1,122 ft). Sàn kính này không rộng chỉ 24 mét vuông (258 sq ft), nhiều người khi nhìn xuống có cảm giác chóng mặt vì độ cao. Tầng ngắm cảnh ngay bên trên có quán Horizons Café cao 346 mét và tầng kế đến 351 mét có nhà hàng 360 Restaurant. Nguyên sàn nhà hàng có thể xoay vòng quanh ngọn tháp, mỗi vòng mất 72 phút để du khách ngồi ăn uống có thể ngắm cảnh thành phố phía dưới luôn thay đổi. Tôi không có lên nhà hàng này nên không biết thế nào nhưng ở Trung Quốc cũng lên nhà hàng Buffet xoay vòng kiểu này, phía ngoài các bàn ăn thì xoay nhưng quầy bày các món ăn ở phía trong gần trụ tháp thì cố định không xoay nên mỗi lần đi lấy thức ăn là không biết bàn ăn của mình ở đâu để trở về. Lúc nãy nhớ là bàn ăn mình gần các nồi súp, một lúc sau bàn mình ngồi lại gần các món ngọt tráng miệng! Không nhìn kỹ ngồi lầm chỗ sẽ bị người ta cự nự (nhất là người đẹp), bê món ăn đi tới đi lui rất ư là mất mặt... bầu cua!

Tháp CN Tower mở cửa mỗi ngày (trừ Lễ Giáng Sinh, 25 Tháng Mười Hai) từ 9 giờ sáng đến 11 giờ đêm. Giá vé có nhiều hạng, nếu đi tất cả các nơi là 32.99 CAN$ gồm Look Out, Glass Floor, SkyPod, Movie và Motion Simulator Ride (2 cái sau ở tầng dưới đất). Nếu chỉ lên Look Out và Glass Floor vé trẻ con là 14.99 và người lớn 21.99 CAN$ (dưới 3 tuổi miễn phí). Sắp hàng mua vé rất đông người chờ đợi nhiều khi khá lâu, nếu có trẻ con nên đem theo xe đẩy dùng được hầu hết mọi nơi trên tháp. Giá vé lên chơi tháp CN khá mắc, để tiết kiệm cách tốt nhất là mua nguyên Package (trọn gói) Toronto City Pass có thể đi thăm 5, 6 nơi danh thắng của Toronto kể cả sở thú, trung tâm khoa học, lâu đài Casa Loma, viện bảo tàng và cả CN Tower.

Thác Niagara hùng vĩ

Nằm giữa biên giới Canada và Hoa Kỳ và ở về hướng Nam cách Toronto 75 miles (120 km), thác Niagara là một thắng cảnh đẹp và là thác hùng vĩ nhất thế giới. Thác Niagara chắn ngang sông Niagara là con sông dẫn nước từ hồ Erie ở phía Nam vào hồ Ontario ở hướng Bắc là 2 trong 5 hồ nước ngọt do tuyết băng tan gọi là Ngũ Ðại Hồ. Từ hồ Ontario dòng nước theo sông St. Lawrence đổ ra biển Ðại Tây Dương ở giữa biên giới Canada và Hoa Kỳ.

Buổi sáng từ thành phố Mississauga ngoại ô của Toronto bằng 2 xe 12 người chúng tôi là anh em, cậu cháu lên đường đi thác Niagara Falls. Lên xa lộ 403 đi về hướng Tây Nam ngang qua thành phố Hamilton, đây cũng là một thành phố lớn không thua gì Mississauga nhưng chúng tôi chỉ đi trên xa lộ bên ngoài dọc theo bờ hồ Ontario nên không biết bên trong thành phố có gì đặc biệt? Xa lộ xây trên một con đê dài hơn 5 km có một đập nước đóng mở ngăn dòng nước trong cảng Hamilton với biển hồ Ontario nằm ở phía Ðông bên ngoài. Rồi từ đó con đường men theo bờ Nam biển hồ qua các làng mạc ruộng đồng trồng ngô bắp, khoai tây, lúa mì vào mùa Hè, còn khi Ðông sang tiết trời giá lạnh thì nông dân Canada nghỉ ngơi đón Giáng Sinh và Tết Dương Lịch. Ðến thành phố nhỏ St. Catharines gặp xa lộ 405 con đường dẫn sang tiểu bang New York của xứ Hoa Kỳ chúng tôi rẽ phải xuống Nam để tới thác Niagara Falls. Ðể vào thác xe phải dùng xa lộ 420 chạy về hướng Ðông chừng 2 miles thì tới cây cầu biên giới Rainbow Bridge bắc ngang con sông Niagara River. Nếu qua cầu sẽ sang đất Mỹ bên kia có một trạm kiểm soát biên giới vừa xem giấy tờ vừa kiểm soát luôn trái cây và những món cấm khác. Chúng tôi chưa về Mỹ mà chỉ đi ngắm cảnh thác nước hùng vĩ nên rẽ phải cập theo bờ sông để đến thắng cảnh Niagara Falls.

Thác nước Niagara

Con đường chạy dọc theo bờ sông có tên là Niagara River Parkway du khách tấp nập đi bộ dọc theo bờ vực sâu nhưng có tường đá chắn bảo vệ. Phía tay phải là dãy đồi thấp Clifton Hill trên đó có công viên cây lá xanh tươi, bãi cỏ êm đềm và những luống hoa rực rỡ. Sau công viên là những khách sạn cao tầng xinh đẹp, những sòng bài Casino đèn màu chớp tắt không thua gì Las Vegas. Những cao ốc trông thấy ở đây từ đầu cầu Rainbow Bridge dọc xuống hướng Nam là Skyline Inn, Casino Niagara, Crowne Plaza Hotel, Hard Rock Café, Sheraton On The Falls Hotel, Comfort Inn Clifton Hill. Ðó là những khách sạn trông thấy bên ngoài dọc theo bờ sông, còn bên trong thành phố phía sau dãy đồi rất nhiều không nhìn thấy bảng hiệu.

Trong chốc lát thác Niagara sừng sững hiện ra phía trước, đổ nước trắng xóa như một bức tường nước vĩ đại vì ở xa nên không nghe âm thanh tiếng thác đổ. Cuộc đời ngao du sơn thủy đã từng viếng nhiều thác ghềnh nhưng tôi chưa thấy một thác nào cao và hùng vĩ như ở đây (167 ft hay 52 mét). Phía trên thác là con sông rộng từ đất Mỹ chảy qua trên một vùng đất đá bằng phẳng, bỗng dưng mặt đất hụt sâu xuống gần hai trăm thước và dòng nước cuồn cuộn tuôn trào cứ theo nhau mà đổ xuống liên tục không khi nào ngưng nghỉ. Trước mặt là thác nước, bên trái là dòng sông phía vực sâu, nước cuồn cuộn chảy qua những đá ghềnh ngổn ngang tứ phía.

Trong Ngũ Ðại Hồ chỉ có hồ Michigan là hoàn toàn nằm trong nước Mỹ, còn những hồ khác đều nằm trên đường biên giới giữa hai nước Mỹ và Canada và mỗi nước chiếm nửa hồ. Con sông Niagara đưa nước từ hồ Erie sang hồ Ontario cũng là đường biên giới giữa hai nước: phía Tây ngạn nơi chúng tôi đến thuộc Canada còn phía bên kia sông thuộc về nước Mỹ. Niagara Falls được viết với số nhiều có nghĩa là không phải chỉ có một thác mà nơi đây có đến 3 thác: Thác Móng Ngựa (Horseshoe Falls) hay còn được gọi là thác Canada vì nằm trên phần đất Canada là thác đẹp và hùng vĩ nhất, kế đến là thác Mỹ (American Falls) nhỏ hơn và một thác nhỏ khác nằm cạnh bên là thác Khăn Che Mặt Cô Dâu (Bridal Veil) Falls đều bên phần đất Hoa Kỳ.

Con đường cập theo dòng thác Niagara River Parkway khi đến trước thác Móng Ngựa bên phải có đường vào bãi đậu xe rất dài dọc theo công viên cạnh đồi thấp. Nơi đây du khách rất đông là vì địa điểm đẹp và gần nhất để ngắm thác Móng Ngựa cũng có những bồn hoa, bãi cỏ xanh và du khách tập trung để chụp hình, nói cười inh ỏi. Nhìn thác nước đổ xuống ầm ầm vì thác quá cao nên khối nước rơi xuống bắn tung tóe gặp gió do sức nước tạo ra bay tung lên thành những màn sương hơi nước màu trắng như khói tỏa. Có những chiếc du thuyền đưa khách đến gần thác nước, từ bên trên đường nhìn như những chiếc lá tre trôi nổi giữa dòng nước xanh. Tại địa điểm trước thác Móng Ngựa có một tháp ngắm cảnh cao tên Skylon Tower có nhà hàng, quán nước trên đó và những khách sạn chung quanh phía sau công viên như Hilton Niagara Fallsview, Niagara Fallsview Casino Resort, Oakes Hotel, Renaissance Hotel, Embassy Suites Fallsview Hotel và Marriott Hotel & Spa. Khách sạn, casino nhiều là phải vì nơi đây là địa điểm du lịch mùa Hè kể cả mùa Ðông nghỉ Tết với du khách từ khắp các nơi đổ về, gần có thành phố New York, Toronto, Montreal, xa hơn có Los Angeles, Phoenix khí hậu khô nóng tìm về đây để thay đổi không khí, nhìn hoa tuyết rơi của xứ lạnh miền Ðông và xa nữa là mọi miền trên thế giới, khi đi du lịch nước Mỹ người ta thường thích tới New York và khi tới New York thường được đưa đi thăm thác Niagara Falls. Ngoài là thắng cảnh du lịch, Niagara Falls còn là địa điểm tổ chức lễ cưới của những cặp vợ chồng trẻ cũng như... già, đám cưới trước quan viên hai họ xong là hưởng tuần trăng mật cũng ngay tại nơi đây. Thành phố Niagara Falls City cũng còn là địa điểm lý tưởng của những cặp vợ chồng lâu năm con đường hôn nhân của họ có phần phai nhạt, cần về đây để thổi cháy lại đống tro tàn, thường được gọi là “hấp hôn” (chứ không phải “hấp hối”). Sau một tuần nghỉ ngơi, tình tứ riêng biệt một góc trời chỉ có hai người, họ tìm lại được nét lãng mạn trong tình yêu ngày xưa và “gương kia sắp vỡ lại lành liền ngay”!

Thác Niagara vừa là một thắng cảnh thiên nhiên hùng vĩ hàng năm thu hút đông đảo du khách nhất là về mùa Hè. Ban ngày du khách dạo chơi, ngắm cảnh, xuống thuyền đến dưới chân thác. Ban đêm, từ phía bên đất Canada, ánh đèn màu rọi sáng rực rỡ cả hai thác Canada cũng như thác Mỹ cho đến nửa đêm. Trong năm 2008 có đến 20 triệu người viếng thăm và trong năm 2009 người ta dự trù sẽ có tới 28 triệu du khách đến chơi. Thú vui ở đây nổi tiếng nhất cũng như xưa nhất là xuống du thuyền Maid of the Mist để ra giữa dòng sông và tiếp cận sát chân nước đổ của thác Canada. Maid of the Mist (Trinh nữ trong màn sương) là tên gọi của nữ thần người da đỏ tên là Ongiara. Chúng tôi cũng có đi du thuyền để tới gần thác, sau khi mua vé ở trên bờ sông với giá là 14.50 đồng Canada cho người lớn và 8.90 cho trẻ con từ 6 đến 12 tuổi, mỗi người được phát một cái áo mưa màu xanh biển. Tàu chạy ra tận dưới chân thác Móng Ngựa, nước rơi xuống bị gió thổi bắn vào ướt du khách. Vì bị nước văng nên ở đây rất khó chụp hình, nếu không ướt máy ảnh thì cũng bị hơi nước làm mờ ảnh vì làn nước làm khoảng cách (focus) không đúng.

Bên thác Mỹ cũng có thuyền đưa khách đến tận dưới thác và họ mặc áo mưa màu vàng. Ðặc biệt là du khách được đi lên những cầu thang cạnh thác để ngắm dòng nước ầm ầm đổ và bắn tung lên trắng xóa ướt cả áo mưa. Bên thác Mỹ du khách có thể đi thuyền vượt sóng “Whirlpool Jet” qua các thác ghềnh trên sông Niagara hay ngồi trên trực thăng ngắm dòng thác từ trên cao cũng như tham dự trên tàu thăm viếng những kinh đào, các thủy khẩu (canal locks) giúp tàu thuyền qua được con sông Niagara chảy xiết và những công trình thủy điện.

Lịch sử thác Niagara

Có nhiều giả thuyết về tên gọi Niagara nhưng được chấp nhận nhiều nhất là tên đó nguồn gốc từ bộ lạc “Niagagarega” sống ở đây vào cuối thế kỷ 17. Người Âu đầu tiên đến thác là Samuel de Champlain là một nhà thám hiểm người Pháp, ông ta đã mô tả thác Niagara rất hùng vĩ trong nhật ký hành trình chuyến thám hiểm vùng đất Canada vào năm 1604. Kế đến vào năm 1677 linh mục người Bỉ tên Louis Hennepin cùng một số người khác quảng bá để Âu Châu chú ý về vẻ đẹp và tiềm năng của thác nước. Sau đó là nhà nghiên cứu thiên nhiên người Phần Lan-Thụy Ðiển tên Pehr Kalm viết về kinh nghiệm và nhận xét của ông về thác Niagara. Giữa thế kỷ 18 khi vùng này trở thành một khu kỹ nghệ, du khách bắt đầu đến thăm viếng thắng cảnh rất đông trong đó có người em trai của vua Napoléon là Jérôme đến với vợ mới cưới. Bắt đầu từ năm 1848 người ta nhận thấy phải xây đường giao thông qua sông ở thác Niagara nên ông Charles Ellet xây cầu treo đầu tiên, kế đến là cầu bằng gỗ và đá của người Ðức tên John Augustus Roebling xây năm 1855. Ngành đường sắt cho xe lửa phát triển nên đến năm 1886 ông Leffert Buck xây cầu sắt để thay thế cầu gỗ cũ và cây cầu này vẫn còn sử dụng được tới ngày nay. Cây cầu thứ nhì bằng sắt có nhịp cong cho xe hơi và xe lửa xây ở hạ lưu thác nước vào năm 1897 nối liền hai nước Mỹ và Canada với trạm quan thuế và ngày nay gọi là cầu Whirlpool Rapids Bridge. Cầu thứ ba ngay tại thác là cầu Rainbow cho xe hơi và bộ hành được xây năm 1941. Sau Thế Chiến Thứ Hai kỹ nghệ xe hơi của Mỹ phát triển nên ngành du lịch bùng nổ, thác Niagara trở thành địa điểm du lịch được ưa chuộng, hai bên bờ sông Niagara trở thành hai thành phố du lịch cùng tên City of Niagara Falls, một bên thuộc nước Mỹ và bên kia thuộc Canada, gọi là 2 thành phố song sinh (Twin Cities).

Ngoài kỹ nghệ du lịch, thác Niagara vốn từ xưa người ta đã nhìn thấy tiềm năng về điện lực vì khối lượng nước chảy ngang qua đây rất lớn (168,000 m3 mỗi phút trong mùa mưa) nên từ năm 1881 nhà máy thủy điện đầu tiên được xây dựng nơi khúc thác có chiều cao 86 ft (26 mét). Sau đó nhiều nhà máy khác được xây dọc theo con sông Niagara và đập nước lớn nhất hiện nay được xây ở hạ lưu Thác Móng Ngựa và thác Mỹ về hướng Bắc. Ðể giữ vẻ thiên nhiên hùng vĩ người ta không đụng chạm đến thác Niagara mà xây 4 đường ống vĩ đại lấy nước từ thượng nguồn thác dẫn ngang thành phố phía bên Mỹ, rồi dẫn vào hồ chứa và từ đây do độ cao nước được cho qua đập xi măng và đổ xuống lại sông Niagara. Sức đổ xuống làm chạy những turbines ở nhà máy thủy điện Lewinston and Robert Moses bên cạnh đập nước. Hai ông được lấy tên đặt cho trạm thủy điện là hai nhà quy hoạch đô thị (urban planner) ở New York sống vào thế kỷ 20. Ðiện sản xuất được cung cấp cho cả hai bên Mỹ và Canada. Tàu bè muốn lưu thông trên sông và qua thác Niagara Falls thì phải làm sao? Người ta đã đào con kinh song song với sông Niagara về phía Tây bên đất Canada nối liền hồ Erie với hồ Ontario.

Ở Âu Mỹ thường có những người muốn nổi danh hay muốn lập kỷ lục “giỡn mặt với tử thần”, vào Tháng Mười 1829 Sam Patch thường tự xưng là “the Yankee Leapster” nhảy từ trên tháp cao xuống mặt nước phía dưới thác và anh ta sống sót. Từ đó một phong trào nhảy xuống thác được nhiều người bắt chước. Ngày 24 Tháng Mười, 1901 một bà giáo già 63 tuổi ở Michigan tên Annie Edson Taylor nằm trong thùng gỗ cho nước cuốn xuống thác trước một số đông khán giả chứng kiến. Bà ta sống sót chỉ bị trầy trụa chảy máu chút đỉnh, khi ra khỏi thùng gỗ bà tuyên bố, “Ðừng có ai làm như vậy lần nữa!” Trước đó vài ngày để thí nghiệm người ta đã ném một con mèo trong thùng gỗ xuống thác và con mèo không hề hấn gì. Sau chuyến rơi xuống thác của bà giáo Taylor có tới 14 người khác cũng thử nhảy xuống thác bằng các dụng cụ khác nhau, một số ít an toàn, còn lại phần đông là chết chìm hoặc bị thương nặng! Những người còn sống đều bị ra tòa hoặc lãnh giấy phạt vì trò chơi ngông. Năm 1918 suýt chút nữa tai nạn xảy ra khi một chiếc sà lan đang làm việc trên sông bị đứt dây nối với chiếc tàu kéo. Sà lan trôi về phía thác nước, may mắn vướng vào đá khi còn một khoảng ngắn nữa là rơi xuống thác. Năm 1859 có ông “Blondin” Gravelet cõng ông quản lý của mình trên lưng đi lơ lửng trên sợi dây cáp căng ngang dòng thác với nhiều người xem gần cầu Rainbow. Năm 1883 thuyền trưởng người Anh tên Matthew Webb là người đầu tiên từng bơi qua English Channel là eo biển giữa Anh và Pháp bị chết chìm ở thác Niagara sau khi lội qua thác. Một phép lạ xảy ra ở thác Niagara khi Roger Woodward bé trai 7 tuổi người Mỹ bị dòng nước cuốn trôi xuống thác ngày 9 Tháng Bảy 1960 chỉ mặc cái áo phao trong khi đó 2 du khách kéo lên được người chị cậu ta 17 tuổi bị cuốn trôi khi chỉ còn cách 20 ft nữa là tới mí thác Móng Ngựa. Vài phút sau thủy thủ trên du thuyền Maid of the Mist quăng phao cứu được cậu bé phía dưới thác.

Ði thuyền “Trinh nữ trong màn sương” xong, mặc dù có áo mưa, mặt mày tóc tai ai nấy đều ướt như chuột lột nhưng vui, nói cười inh ỏi. Chúng tôi lại xe lấy thức ăn có heo quay, bánh hỏi, thịt BBQ mua hồi sáng ở khu Chợ Việt Hoa Mississauga mang vào công viên cạnh đó có những bàn xi măng ăn uống ngon lành thoải mái. Sau đó những ai buồn ngủ thì nằm dưới bãi cỏ chợp mắt, vài người chúng tôi mang máy ảnh đi tìm cà phê uống, Dọc theo dòng sông nước chảy cuồn cuộn, bên kia sông thác Mỹ thẳng một đường chứ không cong chữ U như thác Móng Ngựa nhưng cũng rất hùng vĩ, nước đổ xuống ầm ầm. Chúng tôi đi dọc theo bờ sông về phía cây cầu Rainbow, cây cầu nhịp cong bề thế bắc ngang dòng sông nước chảy xiết nằm dưới vực sâu. Ðứng trên cây cầu biên giới nối liền hai bờ Mỹ và Canada, nhìn dòng nước cuồn cuộn trôi, mơ về quá khứ xa xôi chừng như nghe âm vang tiếng hát theo điệu nhạc Tango:

“Ngừng đây soi bóng bên dòng nước lũ

Cầu cao nghiêng dốc bên dòng sông sâu

Sầu vương theo sóng xuôi về cuối trời

Một vùng đau thương chốn làng cũ quê xưa

......

Bên cầu biên giới

Tôi lặng nghe dòng đời... từ từ trôi

Sông nước xa xôi,

Mây núi khắp nơi

Không tỏ một đôi lời...”

(Bên Cầu Biên Giới - Phạm Duy)