Monterey, phố xưa với nghề cá hộp

Monterey là một thành phố du lịch nổi tiếng của California nằm trên một bán đảo nhiều núi đồi um tùm cây cối bao quanh bởi những bờ biển êm đềm đầy đá tảng. Monterey còn có những con phố nhỏ dốc cao với những quán cà phê, nhà hàng thơ mộng trữ tình, những biệt thự  ẩn mình trong rừng tùng cổ thụ. Một lần đến Monterey để thấy tâm hồn mình lắng đọng, một lần đến Monterey để đêm về nghe biển hát.

LỊCH SỬ MỘT ÐÔI DÒNG
Monterey nằm về phía Nam và cách San Francisco 85 miles (140 kí lô mét) ngày xưa có một vị trí hàng hải quan trọng vì là cửa ngỏ để tàu bè vào tránh bảo trong Vịnh Monterey. Juan Rodriguez Cabrillo là người Âu đầu tiên đã khám phá ra vịnh Monterey từ năm 1542 nhưng ông ta không lên bờ đuợc vì sóng cao và bờ biển lởm chởm đầy đá tảng. Vì vậy ông căng buồm bỏ đi luôn không cắm cờ tự nhận đây là đất thuộc Tây Ban Nha là nước của ông. Từ ngàn xưa vùng bán đảo thần tiên này đã có người da đỏ sinh sống, họ thuộc 3 bộ tộc Esselen, Ohlone và Salinan. Tổ tiên của bộ tộc Esselen được các sử gia tin rằng là dân đầu tiên sống trong vùng. Ðất đai trên bờ mầu mỡ với nhiều suối nước ngọt, biển xanh đầy hải sản đã thu hút người Ohlone từ miền Ðông tới và sau đó người Salinan từ phía Nam lên.

Ngày 19 tháng 12 năm 1602 Sebastian Vizcaino là người da trắng đầu tiên đặt chân lên bờ. Ông ta đặt tên vùng đất này là Monterey theo tên của phó vương Tây Ban Nha là Count de Monte Rey. Vùng bình nguyên phía Nam cạnh vùng núi đồi Monterey ông ta lấy tên thánh bổn mạng của mình là nữ thánh Our Lady of Carmel để đặt tên. Vizcaino gởi thư về nước thúc giục triều đình Tây Ban Nha nên mau gởi quân sang, thiết lập nền hành chánh để biến vùng này thành thuộc địa nhưng cũng phải mất đến nửa thế kỷ vùng dân cư này mới được thành hình và được dân chúng gọi là Alta California có nghĩa là “Miền Cao California”. Tướng Gaspar de Portola xây đồn lính và là một trong bốn trại lính đầu tiên tại California trong khi đó linh mục Junipero Serra thuộc dòng tu Francisco thiết lập ngôi nhà thờ truyền giáo gần cửa sông Carmel, ngôi giáo đường này là nhà thờ truyền giáo thứ 2 trong 21 nhà thờ truyền giáo (Mission) mà người Tây Ban Nha xây ở California.

Nhà thờ truyền giáo thời ấy là trung tâm sinh hoạt tôn giáo, văn hóa, xã hội của các viên chức Tây Ban Nha và người Mễ Tây Cơ  tại địa phương cũng như một số người da đỏ mới theo đạo. Ðến năm 1822 xứ Mễ Tây Cơ tuyên bố độc lập khỏi thuộc địa Tây Ban Nha, Monterey trở thành thủ đô của Alta California. Từ đó những nông trại, những trại chăn nuôi rộng lớn được thành lập khiến vùng Monterey rất phồn thịnh.

Sang thời kỳ Hoa Kỳ lập quốc và bành trướng sang phía Tây, thiếu tướng John Drake Sloat thuộc hải quân Hoa Kỳ đem tàu đến chiếm Monterey năm 1846 mà không tốn đến một viên đạn đại bác nào. Ba năm sau quốc hội Hiệp Chủng Quốc (the Constitutional Convention)  họp tai Colton Hill để bàn việc thành lập thể chế hành chánh cho vùng California. Sáu tuần sau đó California trở thành tiểu bang thứ 31 của Hoa Kỳ và ngày 13 tháng 10 năm 1849 Monterey đuợc chọn là thủ đô đầu tiên của tiểu bang California.

MONTEREY HÔM TÔI ÐẾN
Chúng tôi đến Monterey vào buổi chiều tháng 9 sau khi từ Santa Barbara theo xa lộ 101 ghé thị trấn Salinas đổ xăng và uống cà phê ở tiệm tạp hóa của trạm xăng. Cà phê ở đây đựng trong ly mốp trắng to như ly cối và nhạt nhẽo làm sao, không bằng cà phê Starbucks, nhưng giữa đường vắng có còn hơn không! Salinas là vùng bình nguyên bằng phẳng trồng cây trái nên nơi này có vài xưỡng sản xuất trái cây khô. Chiều thứ bảy mà bãi đậu xe của hãng vẫn đầy xe đậu chứng tỏ hãng đang trên đà làm ăn khấm khá! Rời Salinas theo con đường 68 đi khoảng 20 miles, qua những vùng đất trống là khu quân sự  chưa sử dụng  là vào địa phận Monterey. Con đường quanh co vắng vẻ qua những khu đồi thông thơ mộng, thấp thoáng những ngôi biệt thự ẩn mình sau những rừng cây. Nơi đây không nhà cửa, không chợ búa, cửa hàng, quang cảnh khác hẳn những thành phố khác. Có biết đâu bên trong sau những rừng thông và tùng Cypress là thế giới riêng của dân giàu có, họ ẩn dật trong những biệt thự giữa rừng, con đường vào nhà là con đường tư nhân, người lạ không được vào. Cuộc sống của họ là chuỗi những ngày thư thả, sáng xách xe ra phố Monterey ăn uống gặp bạn bè. Trưa về ngủ và chiều ra phố trở lại ăn tối rồi vào những hộp đêm nghe nhạc đấu láo cùng bạn bè. Công việc kinh doanh của họ, cổ phần trên thị trường chứng khoán, bao nhiêu chung cư nhà đất cho thuê, bao nhiêu phần hùn trong công ty đều có người giám đốc và ban quản lý lo hết cho họ.

Chuyển qua xa lộ số 1 và exit ra đường Fremont rồi rẽ phải vào Pacific là con đường chính của thành phố, chúng tôi đã vào tới downtown Monterey. Những khu phố dốc núi với hai hàng cây xanh tươi, những cửa hàng nho nhỏ nào là tiệm kem, tiệm bánh, nhà thuốc Tây, tạp hóa bày trí những chậu hoa, những dây leo, những tàn lá được cắt tỉa mỹ thuật, những quán cà phê vĩa hè mà khách hàng phong thái sang trọng, ngồi nhàn nhã đưa mắt nhìn ra đường. Tới bờ biển là cầu tàu Fishman Wharf, xe chúng tôi rẽ trái cặp theo biển, trời chiều mùa Thu trong xanh nhưng mặt biển có màu nâu đỏ là màu của lớp rong tảo theo dòng nước trôi tấp vào bờ. Những hải âu đậu trên đó để tìm mồi là những sò ốc bám theo đám rong rêu.

MONTEREY BAY AQUARIUM
Chúng tôi dừng lại ở bãi đậu xe của nhà nuôi cá Monterey Bay Aquarium, một địa điểm nổi tiếng rất thu hút những gia đình có con nhỏ. Lần trước tôi đã vào xem nên chuyến này không vào nữa. Nhà nuôi cá ở đây mở cửa từ ngày 20-10-1984 trên địa điểm trước đây là hãng cá hộp Portola Sardines đóng cửa vì thua lổ từ năm 1972. Ðến năm 1996 thì diện tích của Monterey Bay Aquarium được mở rộng gấp đôi diện tích nguyên thủy và hiện nay sưu tầm, nuôi dưỡng, trưng bày 550 loại động vật sinh sống dưới biển từ những loại cá to lớn như cá mập, hải cẩu, penquin cho đến các loại mực, sứa biển (jelly) và có cả loại sò qúy giá là bào ngư  (abalone). Tất cả được nuôi dưỡng khoa học và trưng bày đẹp mắt, giải thích rành rẽ rất hữu ích cho trẻ con và những người ham nuôi cá. Nhân dịp 20 năm kỷ niệm ngày thành lập, nhà trưng bày sinh động vật hải dương này có những gian trưng bày mới là cá mập loại hiếm qúy cũng như giống bào ngư ăn như thế nào, đàn sứa biển tung tăng bơi lội như những vũ công nhịp nhàng và ốc sên biển (sea slugs) gây giống ra sao?

Monterey Bay Aquarium mở cửa quanh năm từ 10 giờ sáng đến 6 giờ chiều chỉ nghỉ ngày Giáng Sinh 25 tháng Chạp. Giá vé tham quan là 19.95$ cho người lớn và 8.95$ cho trẻ con từ  3 đến 12 tuổi. Dưới 3 tuổi miễn phí và bớt 2$ cho các vị cao niên trên 65 cũng như có giá đặc biệt nếu đi thành nhóm trên 20 người.

CANNERY ROW
Khu phố cổ phía bên trong bờ biển cạnh nhà nuôi cá ngày xưa là khu kỹ nghệ làm cá mòi hộp (canned sardine), ngày ấy rất tưng bừng nhộn nhịp với những xe tải chở cá từ cầu tàu lên và đưa những thùng cá hộp đi phân phối. Thời ấy cá mòi được cắt khúc bằng tay, để cho ráo nước rồi chiên sơ bằng dầu phọng sau đó được bỏ vào hộp hình oval và hàn nấp hộp bằng tay. Công nhân đa số là phụ nữ  trong những chiếc váy đầm đồng phục tấp nập mỗi lần vào ca hay tan sở theo tiếng còi hụ âm thanh khác biệt theo từng hãng xưởng. Những tiệm tạp hóa, quán cà phê, những nhà hàng trong khu đó là đề tài cho nhà văn John Steinbeck (1902-1968, giải America’s Pulitzer và Nobel) viết nên cuốn tiểu thuyết “Cannery Row” năm 1945. Ðến khu phố cổ Cannery Row ngày nay du khách có thể thăm căn nhà văn hào John Steinbeck đã từng sinh sống và sáng tác, thấy lại những địa điểm đã đề cập trong tác phẩm như Wing Chong Market là tiệm tạp hóa của ông Tàu, quán rượu La Ida Cafe nơi nhân vật Eddie làm nghề pha rượu. Tới Cannery Row ngắm nhìn những con phố nhỏ để nhớ về con phố xưa ở Hải Phòng, ở Hội An, ở Trà Vinh, để lắng đọng tâm tư, đưa hồn về qúa khứ.

Người lập xưởng cá mòi đầu tiên ở đây vào năm 1902 là một người Nhật tên là Otosaburo Noda, ông ta muốn khai thác kinh doanh trong ngành đóng hộp bào ngư  mà những ngư phủ bắt được quanh những gềnh đá ngoài biển. Vì bào ngư rất hiếm nên ông ta phải đóng hộp luôn cá mòi và bán rất đắt hàng. Tiếp theo đó là hàng loạt những xưởng cá mòi do những người Nhật, Ý, Mỹ lập nên biến khu phố phía Bắc Monterey gần cầu tàu thành khu cá hộp mà xưởng lớn nhất là Pacific Fish Company được 3 người là James Madison, Joseph Nichols và Bernard Senderman thành lập năm 1907. Ðến năm 1926 hãng Pacific Fish Co. đổi tên thành California Packing Corp trang bị kỹ thuật tân tiến và là hãng cá hộp lớn nhất trong vùng. Sau thế chiến thứ 2, hệ thống giao thông được mở mang, xa lộ thuận tiên nên người Mỹ thích ăn đồ tươi sống hơn là đồ hộp sợ nhiễm độc chì nên không còn mấy người mua và đến thập 1950 các hãng cá hộp ở Monterey thua lỗ phải đóng cửa, khu Cannery Row trở thành phố ma vắng vẻ đìu hiu.

Ðến thập niên 1970 kỹ nghệ điện tử  bùng nổ sau khi tìm ra được chất bán dẫn silicon, những triệu phú vùng San Francisco-San Jose tìm về đây mua nhà nghỉ cuối tuần. Từ đó Monterey thay đổi từ nơi làm cá hộp chuyển sang thành phố nghỉ mát của những người giàu có.

HẢI ÐĂNG POINT PINOS
Xe chúng tôi tiếp tục men theo con đường ven biển trong vùng có tên là Pacific Grove với nhiều cây tùng Cypress mọc ven bờ. Tùng Cypress ở đây có tên riêng là Monterey Cypress vì hình dáng đặc biệt thân khúc khuỷu nghiêng ngã như cây bonsai vì bị tác động của gió biển. Cây đã già nua hàng trăm tuổi nhưng cành lá không cao mà la đà mặt đất. Chúng không mọc đơn lẻ được vì gió thổi trốc gốc mà phải nương nhờ che chở cho nhau thành từng hàng hay từng cánh rừng.

Xe dừng lại ở mũi Point Pinos, bờ biển ở đây không có cát trắng mà nhiều đá tảng tạo nên những vũng san hô mà khi thuỷ triều rút xuống bỏ lại những con sao biển, những nghêu sò, rong rêu và lắm lúc còn có vài con bào ngư trôi nổi lạc loài. Một bảng chỉ dẫn được dựng ở đây với 3 thứ tiếng Anh, Tây Ban Nha và cả tiếng Việt nguyên văn như sau:

“Thưởng thức những ụ nước biển này.
Hãy bước chân cẩn thận, đừng quấy phá những động vật và thực vật.
Nếu qúy vị ngồi yên và nhìn thật kỹ, qúy vị sẽ xem được nhiều hơn. Thả những thực vật và động vật, những con sò và những cục đá lại những chỗ qúy vị tìm thấy chúng nó và qúy vị có thể thưởng thức những thú vui khi qúy vị trở lại đây.
Bắt hay giữ lấy những động vật ở những ụ nước biển này là phạm luật.
Câu cá thì phải có giấy phép của Bang California và chỉ câu những cá có vãy mà thôi. Nếu thấy ai vi phạm luật lệ, xin báo cáo cảnh sát Pacific Grove số điện thoại (831)648-3149 hay điện thoại miễn phí 1-888-DFGCALTIP.”

Mũi Point Pinos là cửa ngỏ đi vào vịnh Monterey hình vòng cung, miền Bắc đầu vòng cung là thị trấn Santa Cruz và miền Nam cuối vòng cung là Monterey cách nhau 23 miles. Mũi Pinos với những bờ đá đưa ra xa, tàu bè ngày xưa đã từng vướng phải khi vào tránh bảo trong vịnh Monterey nên người xưa đã xây ngọn hải đăng nơi đây.  Ngày nay ngọn hải đăng Point Pinos vẫn còn đây nhưng chơ vơ đơn độc, đêm đêm vẫn còn quét những tia sáng lên vùng biển vắng cho dù tàu bè ngày nay có những hệ thống định vị tối tân đâu cần nhìn vào hải đăng. Hải đăng tuy già nua nhưng đêm đêm vẫn le lói ánh đèn chờ những con thuyền xưa trở lại bến mơ. Nhưng thuyền xưa đã sang bến khác có còn ngó ngàng gì đến hải đăng:

Thế rồi trên bến một đêm kia
Người khách tình duyên lại trở về
Cô lái đã vui duyên phận mới
Khách còn trở lại nữa làm chi?
(Vô danh phóng tác bài Cô Lái Ðò của Nguyễn Bính)

17 MILE DRIVE
Năm 1875 vùng bờ biển Pacific Grove hãy còn hoang vu vắng vẻ, một số người từ San Francisco tìm đến đây cất những căn nhà nhỏ trong rừng tùng cổ thụ để xa lánh cảnh phồn hoa đô hội, tìm về thiên nhiên. Cảnh đẹp mời gọi và tiếng đồn vang xa nên giữa thập niên 1880 hàng năm có đến 17 ngàn du khách tìm đến nghỉ mát thư giãn, họ trú ngụ trong khách sạn Hotel De Monte ấm cúng, lịch sự. Sân Golf Del Monte được mở năm 1897 và đến 1908 du khách có thể ngồi trên xe ngựa ngoạn cảnh trên con đường mòn dài 17 miles chạy dọc theo bờ biển hay len lỏi trong rừng tùng âm u hoang vắng.
 
Tôi đến đây vào một chiều Thu tháng 9, nắng vàng nhạt trải khắp rừng tùng, sóng biển vẫn lao xao từng đợt trên mặt nước xanh rì đôi chỗ có màu nâu đỏ của loài rong tảo. Rời bờ biển Point Pinos chúng tôi tiếp tuc con đường Ocean View dọc theo bờ biển qua một sân Golf có những đàn nai nhỏ lông vàng đang lang thang gặm cỏ. Ðây là những con nai hoang sống trong vùng bờ biển, chúng không cao lớn mà thân chỉ bằng con chó, thích sống trong những sân Golf vì có cỏ non, bóng mát và không thú dữ. Tuy nhiên cũng có những con nai vàng bỏ sân Golf mà băng qua đường trong đêm tối thành thử có lời dặn cẩn thận lái xe ban đêm để không cán phải chúng. Con đường Ocean View bỏ bờ biển đi vào hướng đất liền đổi thành Sunset Drive, chạy thêm nửa dặm sẽ gặp lối rẽ phải để vào 17 Mile Drive, còn đi thẳng sẽ trở thành đường 68. Sau khi rẽ phải một đoạn ngắn sẽ gặp cổng bán vé để vào con đường 17 dặm. Ðường 17 dặm nửa dọc theo bờ biển, nửa len lách trong rừng Del Monte Forest, đây là vùng đất chủ quyền là tư nhân nên khi vào thăm viếng phải mua vé. Luật lệ lưu thông ở đây vừa áp dụng luật của tiểu bang California vừa luật riêng của khu cộng đồng Del Monte Forest. Tuy có tên là Rừng Del Monte nhưng luật ở đây không phải là luật...rừng, rừng ở xứ ta thì người Thượng ở nhưng rừng ở đây toàn là tỷ phú nên luật lệ rất khắc khe, nghiêm nhặt và phụ trách tuần tiểu trong vùng là lực lượng an ninh tư nhân phối hợp với Monterey County Sheriff và California Highway Patrol.

Trên đường 17 dặm địa điểm đầu tiên chúng tôi đi ngang qua là Spanish Bay, nơi này năm 1769 Juan Portola nhà thám hiểm người Tây Ban Nha và đoàn tùy tùng neo thuyền lớn ngoài khơi và lên bờ cắm trại trong chuyến phiêu lưu khám phá ra Monterey Bay. Phía Tây là Point Joe một bờ đá đưa ra biển mà ngày xưa các tàu thuyền hay va vào đây vì lầm tưởng là Point Pinos cửa vào Monterey Bay. Tiếp tục con đường xuống phía Nam chúng tôi dừng chân ở Bird Rock tạm gọi là Ðảo Chim, một ghềnh đá nằm gần bờ mà trên đảo nhỏ đó hàng trăm hải âu tụ họp kêu rền vang một vùng biển vắng, những hải cẩu và loại to hơn có màu nâu là sea lion thì im lìm nằm phơi nắng. Trên bờ là khu picnic có bàn xi măng, lò nướng và nhà vệ sinh. Cuối đường vô Ðảo Chim là một bải cát nhỏ ít đá, vài chục người đang tắm biển hay nằm phơi mình trên bãi cát.

CÂY TÙNG CÔ ÐỘC - THE LONE CYPRESS
Trở lại tiếp tục đi trên 17 dặm đường tình, đoạn này nằm cuối bán đảo, con đường len lỏi giữa một bên là biển và ghềnh đá, bên trong là rừng cổ thụ tùng Cypress, thân cây gìa nua khúc khuỷu và vì sương biển ẫm ướt vào buổi sáng nên một loài rong tảo (moss) sống nhờ bám trên thân cây lòng thòng đong đưa theo gió như những chòm lông của loài thú lạ. Thấp thoáng trong rừng tùng là những ngôi biệt thự hàng rào vây kín, mặt tiền đuợc trang trí tô điểm bằng những loại đá. Chủ nhân là những triệu phú hay tỷ phú nhưng họ không landscape nhiều cây cảnh bông hoa như những ngôi nhà giàu có ở Nam Cali mà để khung cảnh thiên nhiên với những thân tùng cổ thụ, những phiến đá chơ vơ và một sân lau sậy cây cỏ thiên nhiên. Ðó cũng là một lối landscape hay, để bảo tồn thiên nhiên.

Chúng tôi đã tới Cây Tùng Cô Ðộc (The Lone Cypress) vươn lên từ một hốc trong gềnh đá nhô ra biển. Cây có 2 tán lá như một cây bonsai to lớn và những nhánh phía dưới không lá nhưng người ta để vậy không cắt đi theo lối chơi bon sai thông thường. Cây đã trên 250 tuổi, trước đây du khách có thể đến tận gốc cây chụp hình, sờ nắn vỏ thân cây và cây có nguy cơ chết lụi. Ngày nay người ta đã xây một châu đá bảo vệ gốc cây và du khách từ con đường trên cao đi bộ xuống môt cái deck bằng gỗ để từ nơi đó mà đứng ngắm hay chụp hình mà không đươc tới thân cây.

Cây đứng chơ vơ một mình trên ghềnh đá lổm chổm, phía sau là biển xanh và dãy núi nhô ra ở mũi Pescadero Point tạo nên phong cảnh vừa hùng tráng vừa chơ vơ đơn độc ngầm mang ý nghĩa đề cao sức sống cho dù thời gian có chất chồng, thiên nhiên khắc nghiệt cây vẫn trơ gan cùng tuế nguyệt:

Kiếp sau xin chớ làm người
Làm cây thông đứng giữa trời mà reo.
(Nguyễn Công Trứ)

Cùng một tác giả đã phát hành sách ký sự du lịch “Trên Những Nẻo Ðường Việt Nam” dầy trên 300 trang, nhiều hình ảnh VN, giá 15 US$. Nhà sách Văn Bút phát hành và đã có bán tại các nhà sách toàn quốc. Ở xa liên lạc tác giả, cũng giá 15 US$ sách được gởi đến tận nhà :
TRỊNH HẢO TÂM
3683 Hawks Drive
Brea CA 92823
Ðiện thoại 714-528-1413 Nhà
                  909-395-2134 Sở
Email:  trinhhaotam@hotmail.com