KÝ SỰ DU LỊCH

LÊN THĂM NÚI LỬA SAINT HELENS

TRỊNH HẢO TÂM

Từ 2 giờ sáng đến 5 giờ chiều ngày 23-9-2004 vừa qua, cơ quan địa chấn ghi nhận gần 200 cơn động đất nhẹ cường độ khoãng 1 chấm theo thang điạ chấn Richter đã xảy ra trong vùng núi St. Helens. Ðến ngày 2-10-2004 cột khói hơi nước và tro tàn bắt đầu bốc cao trên đỉnh nơi miệng núi lửa đã tắt từ năm 1986 và đến nay mặc dù mây đen kéo đến và tuyết đã rơi phũ trắng ngọn núi nhưng côt khói vẫn vần vũ bốc cao và những cơn địa chấn 10 phút xảy ra một lần có khi lên hơn 2 chấm. Ngày 12-10-2004 sau khi quan sát bằng trực thăng người ta thấy dung nham (lava) đã chảy ra từ miệng núi lửa. Nó không nổ lớn và bắn ra mạnh như năm 1980 mà chỉ trào lên một cách chậm chạp. Ban đêm dung nham tràn ra có màu đỏ rực, đứng dưới chân núi không thấy, chỉ thấy được khi dùng trực thăng bay quanh miệng núi. Trực thăng của cơ quan US Geological Survey (USGS) hàng ngày bay quan sát chụp ảnh, đo nhiệt độ nơi miệng núi lửa và lấy mẫu các thán khí từ trong miệng núi tống ra cùng với dung nham nóng chảy. Kết qủa cho tới hôm nay được ghi nhận như sau:
- Nhiệt độ nơi miệng núi là 600 độ C
- Sulfur Dioxide phún ra 100 tấn một ngày cao hơn lượng Hydrogen Sulfide cho thấy núi lửa đang nguội dần.
- Carbon Dioxide phún ra 2 ngàn tấn một ngày so với trận phun lửa năm 1980 là 10 đến 20 ngàn tấn một ngày.
Với những dữ kiện thu thập được các cơ quan kết luận rằng núi lửa St. Helens chỉ thức giấc trở mình, giải tỏa một phần nào áp xuất dung nham trong lòng đất dồn nén từ trận phun lửa 1980 đến nay.

TRẬN PHUN LỬA NĂM 1980
Vào lúc 8 giờ 32 phút sáng ngày chủ nhật 18-5-1980 sau một trận động đất cường độ 5.1 người ta nghe những tiếng động lớn ầm ầm rung chuyển đất đai như những trận không tập của pháo đài bay B-52 thời chiến tranh ở VN. Vành phiá Bắc miệng ngọn núi lửa St Helens sau 140 năm ngưng hoạt động vỡ tung ra, đất đá trên ngọn núi ầm ầm đổ xuống như một trận băng xụp (avalanche). Một cột khói vĩ đại hình nấm bốc cao lên khiến một vùng đang tràn ngập trong nắng sáng trở thành tối đen và tro xám phủ xuống mờ mịt. Dung nham đỏ rực nóng chảy từ trên miệng núi tràn xuống thiêu hủy vùng bình nguyên sông Toutle rộng lớn. Rừng thông bạt ngàn bị thiêu rụi, không biết bao nhiêu động vật hoang dã bị chôn vùi dưới lớp phún xuất thạch. Những đàn nai thoát chết hốt hoảng hốt chạy từng bầy. Mặc dù vùng bình nguyên sông Toutle là vùng rừng núi dân cư thưa thớt nhưng cũng đã có 57 người mất tích vì xác bi chôn vùi không tìm được.

Sau trận phun lửa năm 1980, núi lửa St Helens thỉnh thoảng cũng trở mình hoạt động bốc khói cao và phun dung nham cho đến năm 1986. Sau đó không thấy hoạt động nữa cho đến tháng 9 vừa qua, hàng loạt cơn địa chấn nhỏ báo hiệu ngọn núi sắp hoạt động trở lại. Khi hay tin đó hàng ngàn người đã lái xe đến che lều cắm trại canh chờ để được mục kích cảnh núi lửa hoạt động.

CÁC ÐƯỜNG BỊ ÐÓNG
- Hiện nay lịnh báo động đã ban hành, một vùng quanh núi có bán kính 5 miles được lịnh di tản và cấm dân chúng ra vào.
- Con đường 504 dài 52 miles từ xa lộ 5 đi vào phía Bắc ngọn núi đã bị đóng trong đoạn cuối từ Coldwater Ridge Visitor Center cho tới Johnston Ridge Observatory.
- Con đường rừng 81 bị đóng từ Kalama Horse Camp cho tới Cougar Snow Park.
- Con đường rừng 99 phiá Ðông núi lửa bị đóng từ Mile Post số 10 đến Cascade Peaks.
- Các điểm du ngoạn hay cắm trại bị đóng là Ape Cave, Johnston Ridge Observatory, Lava Canyon Recreaton Area , Windy Ridge Viewpoint.

Những Visitor Center vẫn mở cửa cho du khách tham quan, nghiên cứu là:
- Mount St. Helens Visitor Center tại Silver Lake (chỉ cách xa lộ 5 đi vào 2 miles)
- Coldwater Ridge Visitor Center.

ÐƯỜNG VÀO NÚI LỬA ST. HELENS
Núi lửa St. Helens hiện nay cao 2,549 mét (8,346 feet) thấp hơn sau trận phun lửa ngày 18-5-1980. Trước kia cao 2,950 mét (9,677 feet) tức thấp xuống 400 mét. Lạ một điều là càng phun lửa ra núi càng thấp xuống có lẻ vì bể vành miệng núi và đất đá rơi xuống phía dưới chân núi.

Núi lửa St. Helens nằm về hướng Tây Nam của tiểu bang Washington trong dãy trường sơn Cascade Range chạy từ Bắc xuống Nam, ngọn núi cách xa lộ 5 38 miles ở về hướng Ðông. Từ xa lộ 5 vào núi là con đường 504, ngã ba này ở giữa thành phố Portland (Oregon) ở phía Nam cách 55 miles và thành phố Olympia (thủ phủ bang Washington) ở phiá Bắc cách 60 miles.

Vào mùa Xuân cách đây vài năm tôi có tham dự Tour du lịch do hãng Ðài Loan tên là Ritz Tours có văn phòng ở Rowland Height tổ chức đi Seattle, Vancouver và Victoria để thăm vườn hoa Butchart Garden. Ngày cuối cùng trong Tour du lịch 5 ngày, từ Seattle chúng tôi đi xuống hướng Nam ghé thăm toà nhà lập pháp Capitol Building của tiểu bang Washington ở Olympia. Sau khi ăn trưa trong Cafeteria, xe Van chúng tôi vào xa lộ 5 tiếp tục xuôi Nam để viếng ngọn núi lửa St. Helens. Ðoạn đường từ Olympia xuống tới ngã rẽ 504 cũng không có gì đặc biệt, hai bên là rừng thông xanh và Redwood. Con lộ hương thôn 504 đi vào ngọn núi lửa, một làn xe mỗi bên được tráng nhựa phẳng phiu chạy dọc theo con sông nhỏ Toutle phát nguyên từ  sườn núi hướng Bắc của ngọn St. Helens và sông có nhiệm vụ thoát nước mưa hay tuyết tan từ ngọn St. Helens rồi dẫn về hồ Silver Lake. Dọc theo sông Toutle có những đầm lầy lau sậy mọc bên bờ khiến tôi nhớ về đường lên cao nguyên VN vùng Lâm Ðồng, Bảo Lộc.

Chúng tôi ghé lại Mt. St. Helens Visitor Center cạnh bờ hồ Silver Lake, đây là cửa ngõ phiá Tây để vào vùng National Volcanic Monument là công viên quốc gia. Tại nhà Visitor Center trưng bày, giải thích tường tận về trận phun lửa ngày 18-5-1980 gồm chiếu phim tài liệu, triển lãm hình ảnh có máy thuyết minh và tiệm sách bán đồ kỷ niệm. Phiá bên ngoài có con đường mòn dài 1 mile dạo quanh hồ Silver Lake để du khách thưởng ngoạn vẻ đẹp thiên nhiên và môi trường sinh thái của hồ như cây cối và động vật hoang dã. Xa xa nhìn nơi hướng Ðông là cảnh ngọn núi St. Helens phủ đầy tuyết trắng. Phiá bên kia Visitor Center là công viên Seaquest State Park để du khách có thể picnic hay cắm trại ngủ qua đêm tận hưởng những đêm sống thiên nhiên, giao thoa với núi rừng.

Chúng tôi theo con đường 504 cập theo dòng sông chạy thêm 50 miles nữa thì tới Johnston Ridge Observatory, đến đây con đường lên viếng núi lửa cũng đã chấm dứt. Nhà vọng cảnh này nằm trên cao độ 4,255 feet (1,297 mét) tọa lạc ở hướng Bắc ngọn núi nên nhìn rõ vành miệng núi phiá Bắc bị bể vì sức nặng của nham thạch từ trận phun lửa 1980. Nhà vọng cảnh Johnston Ridge Observatory có chiếu một đoạn phim 16 phút về trận hỏa sơn 1980 và bên ngoài có con đường dài nửa mile có tên Eruption Trail đưa du khách thấy tận mắt phún xuất thạch như thế nào? Nơi đây cây cỏ không mọc được chỉ là xuất thạch nguội khô cứng màu xám tro. Nhà vọng cảnh này không có bán đồ ăn và đóng cửa vào mùa Ðông từ tháng 11 cho đến tháng 4.

Ra sân đứng nhìn lên ngọn núi hình phễu bị bể một nửa phủ tuyết trắng, phong cảnh vừa bao la, hùng vĩ vừa thanh thoát thần tiên với màu tuyết trắng, ngỡ rằng đang đứng trên đỉnh Hy Mã Lạp Sơn chứ không phải trong vùng núi lửa.

TRỊNH HẢO TÂM
(Cali vào độ Thu vàng
Cây phong lá đỏ, Hai Ngàn Lẻ Tư)