Ký sự du lịch Trung Quốc
Bài 10: Cung Điện Mùa Hạ

Ngôi chùa trên núi Vạn Thọ soi bóng bên hồ Côn Minh

Năm 1750 để mừng thọ mẹ 60 tuổi vua Càn Long còn cho xây ngôi điện tại cổng chính vào công viên ở phía Ðông đặt tên là điện Nhân Thọ và núi Ung Sơn ông đổi tên thành núi Vạn Thọ. Vua Càn Long mở rộng khu đất, xây dựng cầu kiều, đền đài, chùa chiền để biến khu quanh hồ thành một vườn thượng uyển để hoàng gia thư giãn nghỉ ngơi. Ông mô phỏng những cảnh đẹp khắp nước và cho dân công xây dựng nơi đây như cảnh Tây Hồ liễu rũ ở Hàng Châu, cảnh sông nước ghe thuyền ở Tô Châu và đặt tên khu vườn cảnh là Thanh Di Viên.

Sau khi bị liên quân Anh Pháp đốt phá năm 1860, năm 1888 thái hậu Từ Hi vốn thích xa hoa hưởng thụ và bà thường ra đây nghỉ mát trong Mùa Hè nên lấy trong công quỹ trang bị Hải Quân 300 triệu lượng tiền để xây lại công viên hoàng gia và đổi tên thành Di Hòa Viên, có nghĩa là “di dưỡng song hòa” (song hòa có nghĩa thiên hòa, địa hòa). Năm 1900 Bát Quốc Liên Quân sau khi chiếm thành Bắc Kinh lại đốt phá và lấy đi những vật đáng giá nơi Di Hòa Viên. Từ Hi Thái Hậu sau khi ẩn trốn ở Tây An trở về lại cho tu sửa lần nữa. Những năm cuối đời Từ Hi Thái Hậu thường sống ở Di Hòa Viên để giải trí nghỉ ngơi và điều hành việc nước. Trải qua hai triều vua Ðồng Trị và Quang Tự, mọi quyền hành đều trong tay Từ Hi Thái Hậu, vua Quang Tự là cháu của bà được xem như bị giam lỏng, tiếp các phái bộ ngoại giao cũng ở đây cho đến Cách Mạng Tân Hợi 1911 do ông Tôn Dật Tiên lãnh đạo mới chấm dứt nhà Thanh.

Di Hòa Viên một cách tổng quát là gồm núi Vạn Thọ và hồ Côn Minh chiếm một diện tích là 294 mẫu (726.5 acres) trong đó có đến 3,000 kiến trúc như đền đài, tháp miếu, cổng môn, hành lang và cầu cống.

Trên sân sau điện Nhân Thọ có một tảng đá trắng hình thù đặc biệt dài khoảng 10 mét và cao hơn 3 mét, ông Lương Kiện cho rằng: Tảng đá này do một tỷ phú muốn lập vườn hoa, non bộ ở Bắc Kinh thuê người trục lên từ đáy Thái Hồ ở Tô Châu và khi đem về tới Bắc Kinh thì ông bị khánh kiệt tài sản không còn tiền bạc để làm vườn hoa nữa nên bỏ lăn lóc giữa đường. Trong khi bảng ghi chú dựng nơi đây ghi rằng “Một vị quan nhà Minh tên Mi Wanzhong tìm thấy đá ở Fangshan về phía Tây Nam của Bắc Kinh và khi chuyển được đá về nhà ông ở Shaoyuan thì tán gia bại sản bỏ đá giữa đường người đi qua gọi nó là “Khuynh gia thạch”. Một ngày vài cận thần tâu vua sự lạ, nhà vua đích thân đi xem đá và rất ưng ý kiểu dáng của nó nên truyền đem về dựng trước cung Từ Hy Thái Hậu và đặt tên nó là Thạch Lạc Thọ. Nhưng sau thái hậu biết chuyện “đá phá sản” bà giận dữ quở trách. Ðám quan xúm vào tâu rằng đá có hình nấm linh chi vốn là một thứ quý hiếm dùng làm thuốc bổ mà thái hậu thường dùng, đá biểu tượng cho sự trường thọ. Bà Từ Hi nghe vậy thích ý nên vui lòng để đá yên ở vị trí cho đến ngày nay.

Sau khi qua điện Nhân Thọ, chúng tôi bước đi trong dãy hành lang một bên là hồ Côn Minh còn bên phải là núi Vạn Thọ. Hành lang có mái che vừa làm lối đi vừa là nơi ngắm cảnh dài 728 mét, tổng cộng có 273 gian nối liền nhau. Trên những đà ngang sát mái dọc suốt hành lang, Từ Hi Thái Hậu đã cho vẽ 8,000 bức họa danh lam thắng cảnh hoặc những nhân vật dựa theo các tác phẩm văn chương cổ điển như Tam Quốc, Tây Du Ký, Hồng Lâu Mộng v.v... Tôi thật sự không biết các bức họa hiện nay nguyên thủy hơn 100 năm hay đã được vẽ lại nhưng hiện tại thấy phai màu có nhiều nơi gỗ bắt đầu mục và người ta đang tu sửa. Suốt hành lang dài gần một cây số mà cột kèo, đà gỗ nào cũng được vẽ hoa văn trang trí chi tiết thật là một công trình tốn quá nhiều thời giờ và công sức.


Hành lang với 8,000 bức họa trang trí trong Cung Ðiện Mùa Hạ.

Chúng tôi đi hết dãy hành lang đến một khu đất rộng nhiều miếu mạo, nơi đây sát bờ hồ và nhìn thấy một kiến trúc lạ kỳ: nó như một ngôi đền có nét Hy Lạp màu đá trắng nhưng phía trước như mũi tàu và đưa ra trên mặt hồ. Ông Lương Kiện cho biết đó là chiếc thuyền đá mà người Âu làm tặng cho bà Từ Hi năm 1903. Bà Từ Hi thích đi tàu dạo mát trên hồ nhưng chiếc tàu máy hơi nước người Âu tặng bà, gia nhân không biết bảo trì nên thường hư không chạy được. Bà nói rằng bà không cần tàu chạy, đậu một chỗ cũng được nên người Âu xây cho bà chiếc thuyền đá này để bà chiều chiều lên hóng mát. Ði đến đây chúng tôi đã “oải” nên góp tiền lại mỗi người 10 yuan để thuê thuyền đưa chúng tôi về lại cổng chính nơi xe buýt đậu. Lúc đi thì đi bộ, lúc về lại ngồi thuyền thật là “Ði và về không cùng nghĩa như nhau” (Tựa một bài thơ của thi sĩ Du Tử Lê). Ngồi thuyền rồng chạy bằng máy cũng vui, vừa hàn huyên vui như pháo nổ vừa nghe lao xao sóng vỗ mạn thuyền. Trưa hôm nay trên mặt hồ nước bốc hơi nên lờ mờ như sương phủ, ngang qua chiếc cầu cong 17 vòm chỉ thấy mơ hồ như một chiếc lược cong, nước và trời đều một màu xám đục. Mùa Ðông mặt hồ nước sẽ đóng băng và người ta sẽ chơi trượt băng trên mặt hồ. Tôi nhớ lại hồ trong công viên giải trí Ðầm Sen ở Sài Gòn cũng giống hao hao như hồ này nhưng nhỏ hơn nhiều. Trung Hoa cái gì cũng to lớn, đồ sộ trong khi ở Việt Nam cũng lối kiến trúc hay vườn cảnh (landscape) đó nhưng tầm vóc khiêm nhường nhỏ bé thí dụ như thành Huế cũng giống như Tử Cấm Thành cũng có Ngọ Môn, Thái Hòa Ðiện, Hộ Thành Hào nhưng tầm vóc nhỏ hơn.