Vườn hoa Keukenhoff - Hoà Lan

Trần đức Hợp

Với vẻ đẹp, hình dáng và kết cấu, giống như một trái tim tươi thắm, hoa Tulip đã được người Âu Châu xem như biểu tượng tinh khiết của tình yêu từ hàng trăm năm qua. Từ những chiếc lá xanh to bản, mộc mạc và đơn giản mọc xung quanh, nụ hoa Tulip từ từ vươn lên cao, đơn độc ở ngay giữa trung tâm, để lộ ra nhan sắc xinh đẹp tuyệt vời so với môi trường xung quanh. Vẻ đẹp đó đã được những thi sĩ lãng mạn ví von giống như sự thương yêu say đắm của người tình về một nhan sắc diễm lệ do Ðấng Tạo Hóa đã ban cho con người.

Chuẩn bị hành trang

Tôi là người rất yêu hoa, xin lỗi, không phải là loài hoa biết nói, mà là loài hoa có nhiều màu, nhiều sắc hương. Bởi vậy nên khi nghe nói đến vườn hoa Tulip Keukenhof danh tiếng tại Hòa Lan, thì tôi không thể nào bỏ qua, chẳng một lần viếng thăm cho thỏa lòng mong ước. Tôi cũng đã được xem hình chụp của vườn hoa này, đẹp, đẹp lắm. Nhưng hình chụp thì có khác nào nhìn giai nhân qua ảnh, phải thấy tận mắt, nghe tận tai, ngửi được mùi hơi thở, và nhìn vào mọi góc cạnh, thì mới thực là thích thú.

Nhiều tháng trước khi quyết định đi thăm vườn hoa Tulip Keukenhof tại Hòa Lan, tôi đã được các chuyên viên hàng đầu trong ngành nông nghiệp hướng dẫn và cho biết những tin tức, tài liệu quý báu về giống hoa này. Ðó là các anh Phạm Thanh Khâm ở Houston, Texas, một chuyên gia cao cấp về nông nghiệp cho World Bank; chị Trần Thị Cẩm Tuyến ở Portland, Oregon, cựu chuyên viên về lúa gạo của viện IRRIS ở Philippines và anh Trần Văn Ðạt, Ph.D. về lai tạo giống cho Cơ Quan Lương Nông Quốc Tế FAO ở Roma, Italia.

Tuy đã sửa soạn nhiều tháng trước khi khởi hành, nhưng công việc sở cứ dồn dập, và chất chồng như núi, nên việc xin nghỉ phép cũng rất khó khăn. Phải thu xếp khéo léo và khi đã có người thay thế, tôi vội vã chạy ra phi trường sau một đêm làm việc cho tới sáng, để khánh thành một nửa xa lộ mới South Bay Express Way (State Route 125 South Toll Freeway) vừa mới xây dựng xong ở San Diego. Vừa đặt lưng xuống ghế ngồi trên máy bay, tôi đã ngủ thiếp đi một giấc rất ngon lành, không biết trời đất chi cả trước khi máy bay hạ xuống phi trường Minnesota để chờ đợi thêm 3 giờ trước khi vượt Ðại Tây Dương. Sau 9 giờ bay thêm, chiếc máy bay của hãng hàng không North West đáp xuống phi trường Schiphol của Amsterdam. Tại đây, anh BS Lại Mạnh Cường đã đón tôi và cho những hướng dẫn ban đầu về xứ sở của loài hoa Tulip này.


Hoa nở khắp vườn Keukenhof rộng 70 mẫu tây.

Ngay trong ngày đầu tiên, tôi đã được đi thăm những cánh đồng hoa hàng ngàn mẫu trải bạt ngàn tít tận chân trời xanh, với những luống hoa ngay hàng, thẳng lối và đều đặn ở xung quanh thành phố Lisse và Haarlem. Từ khách sạn Golden Tulip gần vườn hoa Keukenhof, tôi vội vã đi bộ đến đúng lúc 8 giờ, là giờ mở cửa, ngay cả nhân viên làm việc cũng chưa tề tựu đủ. Tại cổng vào, một đoàn thiếu nữ kiều diễm, duyên dáng trong bộ đồng phục màu xanh, trắng và đỏ của lá cờ Hòa Lan, chào đón du khách với những nụ cười thân thiện trên môi. Có lẽ các cô tiên nữ này, là sinh viên học sinh làm việc bán thời gian kiếm thêm tiền chi phí sách vở.

Giá vé vào cửa cho người lớn là 12.5 euro, trẻ em và người già được giảm giá. Hoa nở ngợp trời, đẹp như triệu triệu tiên nga vui cười lơi lả. Tôi cam đoan, bạn sẽ không cầm lòng được, và sẽ chụp hết phim hoặc hết bộ nhớ trong máy chụp hình của bạn.

Ðược biết hoa Tulip có nguồn gốc từ những rặng núi cao của xứ Himalayas (Pamir, Hindu Kush và Kazakhstan), được đưa đến xứ Thổ Nhĩ Kỳ, sau đó người Hòa Lan đem về trồng có tính cách thương mãi và kỹ nghệ. Rồi hoa này được xem như biểu tượng của nước Hòa Lan. Có khoảng 100 thứ hoa Tulip, được phân loại khoa học thuộc họ Liliaceae, thân cây cao từ 10 đến 70 phân tây và hoa có sáu cánh. Hoa này không chịu được khí hậu miền nhiệt đới. Nó đòi hỏi khí lạnh của Ðông hàn trước khi nở to vào Mùa Xuân. Lịch sử và cách lai tạo giống ngày nay, đã sản xuất ra những loại hoa Tulip với những màu sắc, hình dạng, và đặc tính khác nhau. Cấy những virus trong việc nhân giống cũng đã tạo ra những dạng hoa độc đáo, nhưng hoa sẽ bị thoái hóa, bệnh tật, và chết dần theo thời gian. Văn hào Alexandre Dumas (1850) cũng đã sáng tác một áng văn chương lãng mạn để lại cho hậu thế, nói về loài hoa Tulip có màu đen tuyền, và loài hoa này trên thực tế ngày nay đã không hề xuất hiện cho dù với những cố gắng của con người và khoa học tiến bộ. Và khi đến Hòa Lan, dù tôi đã cố gắng dò hỏi nhiều nơi để tìm hiểu về sự hình thành của hoa Tulip đen, nhưng trên thực tế chỉ có những loại hoa Tulip sắc màu tím đen (African Queen Tulips) mà thôi. Và một tấm bưu ảnh hoa Tulip đen cỡ 4x6 phân Anh bày bán tại cửa hàng lưu niệm với giá 8 euro (khoảng 10 US dollars). Nhưng đây cũng chỉ cho thấy hình ảnh của những cánh hoa có màu đen, mà cuống đáy hoa lại có màu trắng. Có thể đây là điều họ muốn nhắn gởi du khách rằng hoa không bị nhuộm như trên thị trường thương mãi. Tấm bưu thiếp đắt quá, làm tôi chùn tay ngần ngại trước khi mua về làm kỷ niệm.

Nếu gieo bằng hạt giống, Tulip sẽ nở hoa sau 5 đến 7 năm gieo trồng. Nhưng nếu dùng củ mà ươm vào khoảng Tháng Mười, trước khi Mùa Ðông kéo về, thì Tháng Tư, Tháng Năm năm sau là có thể đơm hoa, nở rộ. Trên 7 triệu đóa hoa đã phơi sắc khoe hương mỗi mùa, thu hút được hơn 800 ngàn du khách háo hức viếng thăm trong chỉ tám tuần của mùa hoa nở rộ.

Vườn Hoa Keukenhof

Vườn hoa Tulip Kaukenhof chỉ cách Amsterdam 25 dặm về hướng Tây Nam, nơi đây, hàng năm đã thu hút đã thu hút gần một triệu du khách khắp nơi trên thế giới về để thưởng lãm. Ðặc biệt, vườn hoa này chỉ mở cửa từ cuối Tháng Ba và đóng cửa vào đầu Tháng Năm, tùy theo thời tiết Mùa Xuân trong năm đó. Nếu các bạn muốn thưởng lãm vào lúc hoa nở rộ với muôn màu, muôn sắc, thì nên viếng thăm vào tuần lễ cuối của Tháng Tư là tốt nhất, vì hoa không đợi người thưởng ngoạn, mà chỉ tươi cười khi thời tiết lập Xuân mà thôi.

Với óc sáng tạo và sự cần cù kiên nhẫn, người Hòa Lan đã biến vùng đất thấp ngập nước ở Lisse-Haarlem thành những cánh đồng hoa tươi đẹp. Trong đó, có vườn hoa Keukenhof được thành lập năm từ năm 1949 do sự khởi xướng của một vị thị trưởng ở Lisse. Các nông gia và thương gia đã đồng tâm hợp tác sản xuất và phát triển thành một ngành thương mãi đặc biệt xuất cảng ra các xứ trên thế giới về hoa và củ Tulip. Trước đó, vào năm 1840, một nhà trồng tỉa kiêm kiến trúc sư tên là Zochter cùng người con trai đã vẽ kiểu cho khu công viên, với những hàng cây Beech trồng ngay hàng, thẳng lối, tạo ra dấu ấn cổ xưa nhất còn hiện diện trên công viên xinh đẹp này. Những con đường uốn lượn vòng vèo, chiều dài ước chừng 25 cây số dành riêng cho khách bộ hành du ngoạn. Có những con suối chảy rì rào, những hồ nước êm đềm thơ mộng, những bụi cây cao, thấp nhiều màu sắc, chen lẫn những khóm hoa Tulips, Daffodils, Hyacinths, Dahlias, Lilies, Begonias, đã tạo cho cảnh trí vườn hoa Keukenhof một nét độc đáo mà có lẽ không nơi nào trên thế giới có thể so sánh được. Ngoài ra, có những con đường mòn với những tượng đồng nho nhỏ biểu tượng của tình yêu, những chiếc cối xay gió xinh đẹp, cổ kính. Có những khu dành riêng cho trẻ em, những căn nhà kính vĩ đại trưng bày hoa khi thời tiết lạnh giá. Họ tổ chức và chuẩn bị vô cùng chu đáo, làm du khách có nhiều ấn tượng về đất nước và con người Hòa Lan. Nơi đây hoàn toàn không có một khẩu hiệu, không dấu vết mang màu sắc chính trị, hay những biểu tượng kích động, vận động quần chúng của chính quyền Hòa Lan trong mảnh đất xanh tươi và hòa bình này. Và tôi đã miên man đi dạo trong vườn hoa, quên cả đường đi, lối về trong sự tĩnh lặng của vạn vật và cỏ hoa chung quanh.

Vườn Hoa Keukenhof rộng đến 70 mẫu tây, toàn hoa là hoa, tôi ngây ngất lang thang trong vườn hoa này từ 8 giờ sáng, đến 8 giờ tối, mà vẫn chưa muốn rời. Ham ngắm hoa, nhiều người đã không muốn phí thời gian chờ đợi xếp hàng mua thức ăn trưa, nên nhịn ăn mà đi xem hoa cho đã con mắt. Ðường đi trong vườn hoa tương đối bằng phẳng, không đồi dốc làm du khách mệt nhọc. Nếu mỏi chân, thì du khách có thể ngồi lại tại các quán cà phê, hớp vài ngụm, nhìn thiên hạ chơi. Có vô số căn nhà kiếng trưng bày hoa vô cùng nghệ thuật, và có những bảng giải thích cặn kẽ. Có rất nhiều du khách đến từ Nhật Bản, là xứ sở của hoa Anh Ðào, làm tôi có cảm tưởng họ có trình độ thưởng ngoạn, yêu thích hoa cao độ.

Tôi đã có dịp đến thăm viếng những vườn hoa nổi tiếng trên thế giới như vườn hoa Burtchart Garden ở đảo Victoria, Canada; vườn hoa Huntington Library ở San Marino, Los Angeles; vườn hoa Lan ở Yurong Bird Park, Singapore nhưng không một vườn hoa nào có thể sánh bằng vườn hoa Keukenhof ở Lisse.


Lối đi nhàn tản bên bờ cỏ xanh.

Ý nghĩa kinh tế của hoa Tulips tại Hòa Lan

Hòa Lan có 16,000 mẫu tây trồng hoa Tulip trên toàn quốc. Ước tính mỗi mẫu sản xuất được 800 ngàn củ hoa. Nếu mỗi củ trị giá 50 xu Mỹ kim, thì mỗi mẫu đất, một vụ mùa có thể thu được 400 ngàn đô. Như vậy, 16 ngàn mẫu, có thể đem lại cho quốc gia một giá trị 6.4 tỉ đô la. Trong khi nếu trồng lúa, thì may ra chỉ thu được chừng 1/250 trị giá của củ hoa Tulip. So sánh việc trồng hoa Tulips và trồng lúa thì trị giá kinh tế 1 hectare hoa Tulips = 250 lần 1 hectare trồng lúa ở Việt Nam, và việc trồng hoa ngay nay bằng cơ giới hóa từ việc làm đất, lên luống, gieo củ, tưới tiêu, chăm bón, cắt hoa, thu hoạch củ giống, phân loại, đóng gói, đấu giá, và xuất cảng đều rất khoa học, nên khá dễ dàng và nhẹ nhàng cho nhà nông.

Tôi đã đến thăm đất nước Hòa Lan, được đi, thấy, nhìn tận mắt, và cảm xúc những gì mà tạo hóa, thiên nhiên và con người đã đóng góp, xây dựng, và chuyển hóa đất nước này. Hòa Lan quả là một dân tộc hiền hòa, hiếu khách, cần cù, sáng tạo, lương thiện và thành thật nhưng đầy lòng tự trọng và quyết tâm. Trái ngược với nền kinh tế nông nghiệp chuyên về lúa gạo như ở Việt Nam, đất nước Hòa Lan từ nhiều năm qua đã khôn ngoan lựa chọn việc trồng hoa như một yếu tố chiến lược quan trọng để phát triển, vừa tăng thu nhập kinh tế, lại vừa mang màu sắc tươi đẹp cho đất nước của mình, thu hút được nhiều du khách bốn phương, tạo được lòng ngưỡng mộ và cảm phục của các dân tộc khác trên thế giới.
Phần bổ túc của anh Nguyễn Hiền ở Hoà Lan về  hoa Tulips :

 1.- Keukenhof ngoài mục đích giới thiệu ‘hoa mọc từ củ’, như tulip, daffodils, hyacynth, lilly… còn là chỗ để cho những nhà vườn ‘chuyên nghiệp’ giới thiệu hoa lạ của họ gây giống, nhất là trong phạm vi hoa tulip. Vì vậy ngoài những màu ‘cổ điển’nhu  đỏ, hồng, trắng, vàng, cam còn có những loại hoa có hình dáng đặc biệt (cánh đôi, cánh răng cưa, hình lồng đèn, hình cái ly rượu rosé…) hoặc những màu lạ, như màu đen, xanh lục, hoặc có sọc. Màu xanh lá mạ và xanh lơ là 2 màu mới có vài năm nay. Người ta còn cố tạo ra những giống có hai màu lạ, hoặc tulip mini chỉ cao 2 inch, tulip khổng lồ, 1 cành nhiều bông, bông đôi, hay là tulip có mùi… Tóm lại Keukenhof như một chợ bán quần áo, đồ bình dân cũng lẫn đồ quý phái. Những bông lạ chỉ bán theo catalogue và khá mắc, 50 cent tới hơn 1 Euro 1 củ, nhưng rất khó dưỡng, thường chỉ vài năm là hoa nhỏ téo, lại phải mua bông mới.
2.- Cách trồng đại trà làm ta liên tưởng đến con người trong xã hội hiện đại, coi thì đẹp vậy nhưng làm kiếp hoa tulip rất “khốn nạn”, bị con người đối xử rất tàn nhẫn, như trong 1 xã hội người ta cho mọi người có cơ hội ăn học, nhưng nếu không ngoi lên được là bị đào thải, vùi dập không nương tay. Những hoa lớn được người ta lựa ra bán trong những tiệm hoa sang trong , hoa nhỏ hơn bán trong siêu thị hay ngoài chợ, vào mùa hoa nở rộ ngoài chợ bán 5 Euro 1 bó 50 bông là thường, có khi 5 Euro 80 bông, vì hoa này rất mau tàn (nên nhớ là 1 củ tulip chỉ cho 1 bông). Bông tulip hoặc là chưng 1 vài bông, hoặc là phải bỏ 1 bó bự 30, 50 bông trong 1 bình. Giá 50 cent 1 bông là vô lý, nhà vườn bán 1 bông được 5 cent là đã mừng lắm rồi, vì như thế 1 dollar 20 bông, còn tiền chuyên chở, phân phối, bao bì, quảng cáo… tụi trung gian, brokers lượm hết. Nói chung ngành nông, ngư nghiệp hiện đại không còn vàng son như người ta nghĩ. Những bông xuất cảng cũng bị tụi trung gian ‘chặt đẹp’, vì hoa này rất mau tàn, hiện tại ở Hoa Lan, người ta đã đạt đến mức giao hoa đến toàn thế giới trong vòng 24 giờ, từ nhà vườn đến cửa tiệm, phải thấy như vậy mới có thể hình dung được 1 bộ máy  “logistics support “ khổng lồ nằm ở phía sau.
3.- Nhiều người ngoại quốc than phiền là mua củ về trồng thì chỉ có hoa năm đầu, điều này đúng. Hoa tulip khi tàn rồi thì củ bắt đầu thành hình, khi củ lớn phải qua 1 giai đoạn lạnh dưới 32 độ F (0 độ C), hình như thời gian lạnh phải tối thiểu 2 tuần lễ, nếu không có thời gian lạnh này thì củ sẽ không ra hoa, hoặc se ra hoa rất nhỏ, như vậy nếu ở xứ nóng, khi hoa tàn được vài tháng (phần trên đã khô) thì phải đào củ lên, bỏ vao  tủ lạnh, sau đó cho vô ngăn đá (không phải freezer) vài tuần hay 1 tháng và trồng chỗ khác, bỏ nhiều phân thì bông mới lớn.