Phiếm Luận

TUỔI  GIÀ , TUỔI  THỌ …



TRẦN-SĨ-HUÂN
 (Khóa 1954)

 Cách đây khá lâu, lúc chưa về hưu, tôi có đọc một bài Thơ dài 120 câu với tựa đề “Tuổi Già Thơ Thẩn”,  tác-giả Vô Danh, mở đầu như sau :

 Tuổi già hay lẩn-thẩn
 Cứ thấy bệnh triền-miên
 Xương cốt đau liền liền
Nhức lưng rời mỏi cẳng
Tai ù, đầu choáng váng
Ăn uống chẳng thấy tiêu
Ban đêm ngủ không nhiều
Mỏi mê không muốn dậy
Người bần-thần sao ấy
Bải hoải cả tứ chi
Và thêm những gì gì…
Lúc nào cũng thấy bệnh…

Đọc xong bài Thơ, tôi thấy bi quan cho tuổi già quá, có lẽ vì vậy mà ngày xưa người ta thường nói “Đa thọ đa nhục, lão giả an chi”, còn ngày nay lại coi số người già mỗi ngày một tăng như là một gánh nặng cho ngân sách quốc gia, cho gia-đình, xã-hội. Thật ra, theo tôi, đâu phải ai già cũng vậy.
Trước hết, xin hỏi đến mấy tuổi thì gọi là già ?

Về phương diện xã-hội, nhiều nước do hoàn cảnh kinh-tế đã ấn định một mức tuổi già khác nhau để cho về hưu những người lớn tuổi, nhường chỗ cho lớp trẻ làm việc, hoặc để cho hưởng trợ cấp xã-hội. Ví dụ ở Mỹ, đến 65 tuổi là các cụ được hưởng trợ cấp xã-hội, dù cho còn làm việc. Theo tài-liệu lịch-sử thì năm 1889 Thủ-Tướng Đức, Hoàng-Thân Otto Von Bismarch, cũng đã đặt ra mức 65 tuổi già này khi ông thiết lập hệ thống an ninh xã-hội đầu tiên trên thế-giới.

 Về phương diện sức khỏe thì không có nghiên cứu y-học nào nói người ta bắt đầu già vào lúc 65 tuổi cả, trái lại trên thực tế  có những người bảy tám mươi tuổi mà vẫn còn khỏe mạnh, lanh lợi như ông George Burns, 85 tuổi vẫn còn hoạt động kịch-nghệ cho đến 100 tuổi mới chết. Việt-Nam mình cũng có nhiều người sống lâu, sống mạnh trên chín mươi như  KTS Hồ-Đắc-Cáo ở South Carolina, lúc sinh tiền 80 tuổi vẫn còn ghi danh Đại học Mỹ-Thuật. Ông mới mất ngày 14-3-2003 tại Pháp, hưởng thọ 96 tuổi. Như vậy sự lão hóa rất cá biệt, tùy theo từng người do ảnh hưởng của nhiều yếu tố như gene di-truyền, chủng-tộc, giống tính, nếp sống, hoàn cảnh gia-đình, xã-hội v.V…Nói chung chung thì người cao niên thường hay bị giảm phần nào trí nhớ ngắn hạn như đột nhiên quên tên người quen hoặc quên một sự kiện vừa xảy ra, nhưng theo Bác-sĩ, nếu biết giữ-gìn sức khỏe, tập làm việc theo thứ-tự (concentration) thì khả năng trí óc của người cao niên sẽ bớt trì-trệ hoặc lẩm-cẩm.

 Về mặt tinh-thần, ngày trước  ở đâu quý vị cao-niên cũng được trọng nể tối đa cho nên ở Việt-Nam mới có câu :”Kính lão đắc thọ”, còn ở bên Tàu, văn hào Lâm-Ngữ-Đường đã để lại một lời bất hủ "Già yêu trẻ là lẽ thường tình nhưng trẻ kính già thì phải do văn-hóa tài bồi mới nảy nở ra được”. Thầy Mạnh-Tử cũng viết: “Ban bạch giả bất phụ đái ư đạo lộ hỉ” nghĩa là người tóc bạc không phải đội nặng trên đường đi. Ở bên Tây, văn hào André Maurois thì đưa ra nhận xét: “Một xã-hội mà người già không được kính trọng, người trẻ không được trìu mến thì chỉ là một xã–hội què quặt”. Ngày nay ở các xã hội văn minh, trẻ em thì có nhà giữ trẻ, người lớn thì có viện dưỡng lão, ai mà ở vào hoàn cảnh phải vào sống ở viện dưỡng lão khi suy gẫm lại cuộc  đời… mới thấy thấm-thía.

 Còn về tuổi thọ thì ngày trước vì ít ai sống lâu nên có người mới bốn mươi tuổi đã ăn mừng tuổi thọ như vua Quang-Trung Nguyễn-Huệ. Ai sống lâu đến sáu mươi, bảy mươi đều được họ hàng con cháu làm lễ lục tuần, thất tuần rất trọng thể. Ngoài ra, ở mỗi tuổi còn có những quy-định về lề-lối xuất xử như :

Tam thập nhi lập,
Tứ thập nhi bất hoặc,
Ngũ thập tri thiên mệnh,
Lục thập thuần nhĩ,
Thất thập cổ lai hi.

Như thế, năm mươi tuổi là hết tham vọng vật chất, sáu mươi tuổi từ bỏ luôn tham vọng  công danh, bảy mươi tuổi lấy thiên tước làm trọng được xã-hội tôn quý, cao hơn cả nhân tước, tức là cao hơn cả danh phận địa vị bằng cấp.
Về đẳng cấp tuổi thọ thì ngày xưa người ta chia làm năm cấp :

Sáu mươi tuổi là Hạ Thọ, Bảy mươi tuổi là Trung Thọ, Tám mươi tuổi là Thượng Thọ, Chín mươi tuổi là Thánh Thọ, Một Trăm tuổi là Tiên Thọ.

Ngày nay ở Mỹ, sáu mươi lăm tuổi được gọi là senior, hưởng trợ cấp già-cả, muốn làm việc cứ làm, không có sự kỳ thị tuổi tác;  trong lúc ở Đông phương, người già-cả dù muốn làm việc cũng bị con cháu hiếu thảo ngăn cản vì muốn tỏ lòng kính trọng đối với cha mẹ ông bà.
 Tóm lại, già hay trẻ là tại nơi mình, chứ lâu nay đâu có ai biết :

     Trăng bao nhiêu tuổi trăng già
     Núi bao nhiêu tuổi gọi là núi non
      (Ca dao)

********

Trong bài Tuổi Già, Tuổi Thọ viết trước đây (Lá Thư AHCC số 81), tôi có ghi năm câu về lề lối xuất xử cuả Đức Khổng để lại. Đó là:

Tam thập nhi lập
Tứ thập nhi bất hoặc
Ngũ thập tri thiên mệnh
Lục thập thuần nhĩ
Thất thập cổ lai hi.

Nay theo một bạn già cuả tôi ở Annandale, Virginia, Hoa-Kỳ cho biết thì câu thứ năm Thất thập cổ lai hi không phải cuả Đức Khổng mà là cuả nhà thơ Đổ Phủ. Còn câu thứ năm cuả bài trên thì như sau:

Thất thập nhi tòng tâm sở dục

có nghiã là Bảy mươi tuổi rồi, muốn làm gì thì tùy theo tâm mà làm, nói một cách nôm na là muốn làm gì thì làm, có lẽ  vì đến tuổi đó các cụ cũng gần đất xa trời rồi! Hơn nữa không thấy các cụ đề cập đến tuổi tám mươi hay chín mươi chi cả.
Câu Thất thập cổ lai hi là câu trích trong bài thơ Khúc giang II cuả Đỗ Phủ. Bài thơ đó như sau:

Triều hồi, nhật nhật điển xuân y,
Mỗi nhật giang đầu, tận tuý quy.
Tửu trai tầm thường hành xứ hữu,
Nhân sinh thất thập, cổ lai hi.
Xuyên hoa giáp-điệp thâm thâm hiện,
Điểm thủy thanh đình khoản khoản phi
Truyền ngữ phong quang cộng lưu chuyển,
Tạm thời tương tống mạc tương vi.

Có người đã tạm dịch như sau:

Chầu về, cổi aó dạo chơi đây,
Mỗi buổi đầu sông, trở gót say.
Nợ rượu tầm thường đâu chẳng có,
Đời người bảy chục, mấy xưa nay.
Châm hoa, bươm bướm lưa thưa đậu
Rỡn nước, chuồn chuồn lác đác bay.
Tháng lại ngày qua, đời ngắn ngủi,
Tạm thời cùng hưởng thú xuân nay.

Ngoài ra cụ Nguyễn-Công-Trứ cũng có một câu về tuổi bảy mươi, đó là câu: Thất thập nhi tòng lực sở hành nghiã là: Baỷ mươi thì tùy sức mà làm.

Nhưng câu thơ cuả cụ đối đáp với nàng hầu mới cưới, trong đêm tân hôn, rất là hay và đã được người đời truyền tụng:

Giai nhân dục vấn lang niên kỷ,
Ngũ thập niên tiền, nhị thập tam!

có nghiã là:

(Người đẹp muốn hỏi chàng bao nhiêu tuổi,
Rằng : Năm mươi năm trước, mới có hăm ba!)

Vậy xin viết lại như trên để cống hiến độc giả vài phút vui cùng văn chương thi phú ngày xưa...

Oxnard, CA. 30-9-2003
TRẦN-SĨ-HUÂN


Phần đọc thêm: (xin vui lòng chờ download)

1. Những Người Không Có Tuổi (trang 1)
2. Những Người Không Có Tuổi (trang 2)
3. Trời Cho Thêm Tuổi (Thơ)